हिंदू धर्माशी संबंधित प्रत्येक व्यक्तीच्या घरात देवी-देवतांची पूजा करण्यासाठी एक लहान मंदिर किंवा प्रार्थनास्थळ असते. हे असे पवित्र स्थान आहे जिथे लोक दररोज शरीर आणि मनाने शुद्ध झाल्यानंतर आपल्या देवतेची पूजा करतात, परंतु तुम्हाला माहित आहे का की या मंदिराची योग्य दिशा किंवा प्रार्थनास्थळ आणि त्यात मूर्तीचा आकार आणि संख्या यासंदर्भात काही वास्तु नियमांचे पालन करणे खूप महत्वाचे आहे. मंदिर आणि देवी-देवतांच्या मूर्तीशी संबंधित आवश्यक नियम सविस्तरपणे जाणून घेऊया.घरातील मंदिर हे पवित्र आणि शांततेचे स्थान मानले जाते, त्यामुळे काही नियमांचे पालन करणे आवश्यक मानले जाते. मंदिर घरात स्वच्छ, शांत आणि हवेशीर जागी असावे. शक्यतो ईशान्य (ईशान) दिशेला मंदिर ठेवणे शुभ मानले जाते.

देवघर नेहमी स्वच्छ ठेवावे, दररोज साफसफाई करून दिवा, अगरबत्ती लावावी.देवांच्या मूर्ती किंवा फोटो तुटलेले, खराब झालेले नसावेत; तसे असल्यास त्यांचे योग्य विसर्जन करावे. मंदिरात अनावश्यक वस्तू, पैसे किंवा कागदपत्रे ठेवू नयेत. पूजा करताना स्वच्छ वस्त्रे परिधान करावीत आणि मन शांत ठेवावे. देवघरात पादत्राणे घालून जाऊ नये. देवतांची मांडणी योग्य अंतरावर करावी; मूर्ती एकमेकांवर झाकल्या जाणार नाहीत याची काळजी घ्यावी. रोज शक्य असल्यास आरती, जप किंवा प्रार्थना करावी. मंदिराजवळ वादविवाद, राग किंवा नकारात्मक बोलणे टाळावे.

घरातील मंदिर हे श्रद्धा, सकारात्मकता आणि आध्यात्मिक ऊर्जा वाढवणारे स्थान आहे, त्यामुळे स्वच्छता, शिस्त आणि भक्तिभाव यांचे पालन करणे महत्त्वाचे आहे. हिंदू मान्यतेनुसार घरात बांधलेले मंदिर ईशान्य कोपऱ्यात बांधले पाहिजे. जर तुम्ही तुमच्या घरात तुमचे प्रार्थनागृह बांधण्याचा विचार करत असाल तर लक्षात ठेवा की घरात ठेवल्या जाणाऱ्या मंदिराची उंची नेहमी दुप्पट असावी. हिंदू मान्यतेनुसार, उपासनागृहात केवळ मूर्ती किंवा देवी-देवतांच्या प्रतिमा ठेवल्या पाहिजेत, त्यासोबत मृत व्यक्तीचे चित्र किंवा मूर्ती ठेवण्यास विसरू नका. मंदिरात ठेवलेल्या मूर्ती आणि चित्रे नेहमी योग्य स्थितीत असावीत. फाटलेली चित्रे आणि तुटलेल्या मूर्ती लवकरच घराबाहेर फेकल्या पाहिजेत.

वास्तुनुसार घराची पूजा घराच्या किंवा जिन्याच्या खाली, स्वयंपाकघर किंवा स्नानगृहाच्या शेजारी करू नये किंवा त्याभोवती कोणतीही घाण ठेवू नये. आपले मंदिर किंवा पूजेची खोली घराच्या ईशान्य कोपऱ्यात अशा प्रकारे ठेवली पाहिजे की पूजा करताना आपला चेहरा पूर्व किंवा उत्तर दिशेकडे असेल. आपल्या बेडरूममध्ये किंवा स्वयंपाकघरात पूजा खोली कधीही विसरू नये. जर आपल्याकडे फक्त एक खोली असेल तर रात्री त्यात बांधलेली पूजा खोली पडद्यांनी झाकली पाहिजे. वास्तुनुसार पूजा घराची भिंत किंवा म्हणा रंग नेहमी हलका पिवळा, मलई, केशरी किंवा शुभ रंग असावा. गडद रंगाची मंदिरे टाळली पाहिजेत. वास्तुनुसार एकाच देवतेच्या दोन मूर्ती कधीही घराच्या पूजेच्या ठिकाणी ठेवू नयेत. त्यामुळे पूजेच्या वेळी साधकाचे लक्ष विचलित होते. त्याचप्रमाणे एकाच देवतेच्या किंवा देवतेच्या दोन मूर्ती असताना ऊर्जेचा असमतोल होतो. घराच्या मंदिरात एकापेक्षा जास्त गणेश, शिवलिंग इत्यादी ठेवणे टाळावे आणि हाताच्या अंगठ्यापेक्षा मोठी कोणतीही मूर्ती ठेवू नये.

घरामध्ये सुख-शांती टिकवण्यासाठी वास्तुशास्त्र मध्ये काही मूलभूत नियम सांगितले आहेत. घराचा मुख्य दरवाजा स्वच्छ, प्रकाशमान आणि अडथळामुक्त असावा; कारण प्रवेशद्वारातूनच सकारात्मक ऊर्जा घरात येते असे मानले जाते. शक्य असल्यास ईशान्य किंवा पूर्व दिशेला अधिक मोकळी जागा ठेवावी. घरात नैसर्गिक प्रकाश आणि हवा पुरेशी येईल याची काळजी घ्यावी. अंधार, ओलसरपणा आणि अव्यवस्था नकारात्मकता वाढवतात, म्हणून नियमित स्वच्छता आणि नीटनेटकेपणा आवश्यक आहे. स्वयंपाकघर आग्नेय दिशेला असणे शुभ मानले जाते, तर पूजाघर ईशान्य कोपऱ्यात ठेवणे योग्य मानले जाते.

शयनकक्ष दक्षिण किंवा नैऋत्य दिशेला असावा, ज्यामुळे स्थैर्य आणि शांत झोप मिळते असे मानले जाते. बेडसमोर आरसा नसावा, तसेच तुटलेल्या वस्तू, बंद पडलेली घड्याळे किंवा खराब इलेक्ट्रॉनिक वस्तू घरात साठवून ठेवू नयेत. घरात हलक्या, प्रसन्न रंगांचा वापर केल्यास मन शांत राहते. याशिवाय घरातील सदस्यांमध्ये प्रेम, आदर आणि संवाद असणे हेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. रोज देवपूजा, दीप लावणे किंवा सकारात्मक मंत्रोच्चार केल्याने मानसिक शांतता वाढते. घरात सुगंध, स्वच्छता आणि हिरव्या वनस्पती ठेवणे वातावरण प्रसन्न ठेवते. वास्तू नियमांबरोबरच सकारात्मक विचार, संयम आणि परस्पर सहकार्य यामुळेच घरात खऱ्या अर्थाने सुख-शांती कायम राहते.