न्यूज इंडिया लाइव्ह, डिजिटल डेस्क: भारतीय न्यायव्यवस्थेच्या इतिहासात एक अशी घटना समोर आली आहे ज्याने कायदेशीर वर्तुळात खळबळ उडवून दिली आहे. दिल्ली उच्च न्यायालयाचे वरिष्ठ न्यायाधीश न्यायमूर्ती यशवंत वर्मा यांनी आपल्या पदाचा राजीनामा दिला आहे. विशेष म्हणजे त्यांचा राजीनामा अशावेळी आला आहे, जेव्हा राज्यसभेत त्यांच्याविरोधात महाभियोगाची प्रक्रिया सुरू होण्याचे संकेत मिळत आहेत. भारतीय न्यायिक इतिहासातील ही केवळ तिसरी वेळ आहे जेव्हा एखाद्या न्यायाधीशाने महाभियोगाची कार्यवाही पूर्ण होण्याच्या किंवा सुरू होण्यापूर्वी राजीनामा दिला आणि पद सोडले.

काय आहे संपूर्ण प्रकरण आणि न्यायमूर्ती वर्मा का चर्चेत आहेत?

सर्वोच्च न्यायालयाच्या कॉलेजियमच्या शिफारशी आणि न्यायमूर्ती यशवंत वर्मा यांच्याविरोधातील काही गंभीर तक्रारींनंतर संसदेत जोरदार चर्चा झाली. सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, त्यांच्याविरोधात महाभियोग प्रस्ताव आणण्याची तयारी सुरू होती. पण या प्रक्रियेला संसदेत गती मिळण्याआधीच न्यायमूर्ती वर्मा यांनी राष्ट्रपतींकडे राजीनामा सुपूर्द केला. त्यांचे हे पाऊल धोरणात्मक मानले जात आहे, कारण महाभियोगाद्वारे काढून टाकल्यावर न्यायाधीश निवृत्तीवेतन आणि निवृत्तीनंतरचे फायदे गमावतात, तर राजीनाम्याच्या बाबतीत तांत्रिकदृष्ट्या गोष्टी वेगळ्या असतात.

न्यायालयीन इतिहासातील ती दोन प्रकरणे जेव्हा यापूर्वीही घडली होती

न्यायमूर्ती यशवंत वर्मा यांच्या आधी, भारतातील आणखी दोन हायप्रोफाईल प्रकरणे आहेत ज्यात न्यायाधीशांनी 'सन्मानपूर्वक निर्गमन' करण्याऐवजी महाभियोगाच्या भीतीने राजीनामा निवडला.

न्यायमूर्ती सौमित्र सेन (कोलकाता उच्च न्यायालय): 2011 मध्ये, न्यायमूर्ती सौमित्र सेन हे भारतातील पहिले न्यायाधीश बनले ज्यांच्याविरुद्ध राज्यसभेने महाभियोग मंजूर केला. पण लोकसभेत मतदान होण्यापूर्वीच त्यांनी राजीनामा दिला.

न्यायमूर्ती पीडी दिनाकरन (सिक्कीम उच्च न्यायालय): भ्रष्टाचाराच्या आरोपांचा सामना करणाऱ्या न्यायमूर्ती दिनकरन यांनीही महाभियोग प्रक्रिया सुरू होण्यापूर्वी २०११ मध्ये आपल्या पदाचा राजीनामा दिला होता.

महाभियोगाची जटिल प्रक्रिया कशी कार्य करते?

भारतात उच्च न्यायालय किंवा सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांना काढून टाकणे ही अत्यंत अवघड प्रक्रिया आहे. या 'सिद्ध गैरवर्तन' किंवा ते केवळ अक्षमतेच्या आधारावर आणले जाऊ शकते. त्यासाठी लोकसभेच्या 100 सदस्यांच्या किंवा राज्यसभेच्या 50 सदस्यांच्या स्वाक्षऱ्यांचा प्रस्ताव आवश्यक आहे. यानंतर चौकशी समिती स्थापन केली जाते आणि शेवटी संसदेच्या दोन्ही सभागृहात दोन तृतीयांश बहुमत ठराव मंजूर झाल्यास राष्ट्रपती न्यायाधीशांना दिलासा देतात. न्यायमूर्ती वर्माच्या प्रकरणात, ही दीर्घ प्रक्रिया सुरू होण्यापूर्वीच कथा संपली.

दिल्ली हायकोर्टात आता काय बदल होणार?

न्यायमूर्ती यशवंत वर्मा यांची दिल्ली उच्च न्यायालयातील सर्वात प्रभावशाली न्यायाधीशांमध्ये गणना होते. त्यांच्या राजीनाम्यानंतर उच्च न्यायालयातील न्यायाधीशांच्या ज्येष्ठता यादीत बदल होणार आहे. तसेच, त्यांच्याकडे प्रलंबित असलेली महत्त्वाची प्रकरणे आता अन्य खंडपीठांकडे वर्ग करण्यात येणार आहेत. या घडामोडींमुळे न्यायव्यवस्थेतील पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्वावर पुन्हा एकदा नव्या वादाला तोंड फुटू शकते, असे कायदेतज्ज्ञांचे म्हणणे आहे.