यूके सरकारने 16 वर्षाखालील मुलांसाठी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर बंदी घातल्याच्या चर्चेने जगभरात खळबळ उडाली आहे. या पाऊलामुळे मुलांच्या मानसिक आणि संज्ञानात्मक विकासावर सोशल मीडियाच्या वाढत्या दुष्परिणामांवर मोठ्या वादाला तोंड फुटले आहे. भारतासारख्या देशात, जिथे डिजिटल क्रांतीमुळे मुलांचा स्क्रीन टाईम झपाट्याने वाढला आहे, तिथे प्रश्न अधिक समर्पक झाला आहे – मुलांना तंत्रज्ञानापासून पूर्णपणे काढून टाकणे हा योग्य उपाय आहे का? मुलांच्या मेंदूवर 'डिजिटल धोका' का विकसित होत आहे? यथार्थ हॉस्पिटल्सचे न्यूरोलॉजी स्पेशालिस्ट डॉ. कुणाल बहरानी सांगतात की, सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म मुलांचे लक्ष वेधून घेऊ शकतील अशा पद्धतीने डिझाइन केले आहे. याच्या लवकर संपर्कात आल्याने मुलांच्या मेंदूच्या लक्ष केंद्रित करण्याच्या क्षमतेवर, आवेग नियंत्रणावर आणि भावनिक नियमनवर गंभीर परिणाम होऊ शकतो. त्यांच्या दवाखान्यात येणाऱ्या मुलांमध्ये एकाग्रता कमी होणे, झोप न लागणे आणि अत्यंत चिडचिडेपणा यासारखी लक्षणे वेगाने वाढत आहेत, ज्याचा थेट संबंध डिजिटल व्यसनाशी आहे, अशी चिंता तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे. 'संपूर्ण बंदी' हाच एकमेव मार्ग आहे का? संपूर्ण बंदी लादण्याऐवजी 'बॅलन्स्ड रेग्युलेशन'ची अधिक गरज असल्याचे मत न्यूरोलॉजिस्ट डॉ.नेहा पंडिता यांनी व्यक्त केले. मुलांचे मेंदू अद्याप परिपक्व होत आहेत, म्हणून ते डिजिटल उत्तेजनांबद्दल अधिक संवेदनशील असतात. संपूर्ण बंदी लादण्याऐवजी, पालकांचा सक्रिय सहभाग आणि मुलांमध्ये 'डिजिटल साक्षरता' वाढवणे अधिक प्रभावी ठरू शकते. पालकांनी या 6 लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नये. डॉक्टरांच्या मते, जर तुमच्या मुलामध्ये खालील बदल दिसून येत असतील तर समजून घ्या की त्यांच्या डिजिटल सवयी चिंताजनक पातळीवर पोहोचल्या आहेत: झोपेत अडथळा: रात्री उशिरापर्यंत जागे राहणे आणि पूर्ण झोप न होणे. भावनिक अस्थिरता: चिडचिड आणि लहान गोष्टींमुळे मूड बदलतो. लक्ष नसणे: शैक्षणिक कामगिरीमध्ये सतत घट. स्वारस्य कमी होणे: ऑफलाइन खेळ आणि मैदानी क्रियाकलापांपासून अंतर. चिडचिडेपणा: स्क्रीन काढून घेण्यास किंवा वापर कमी करण्यास सांगितले असता हिंसक होणे किंवा अत्यंत अस्वस्थ होणे. एकाग्रतेचा अभाव : कोणत्याही कामात जास्त वेळ लक्ष केंद्रित न करता येणे. तज्ञांच्या टिपा: आरोग्यदायी डिजिटल सवयी कशा तयार करायच्या आजकाल तंत्रज्ञान पूर्णपणे सोडून देणे अशक्य आहे, त्यामुळे समतोल राखणे महत्त्वाचे आहे: स्क्रीन नसलेला वेळ: कुटुंबातील कोणीही जेवण करताना फोन वापरू नये. रात्रीचा नियम: झोपण्याच्या किमान एक तास आधी सर्व डिजिटल उपकरणे बंद करा. वयानुसार सामग्री: मूल काय पाहत आहे हे पालकांनी बारकाईने निरीक्षण करणे महत्वाचे आहे. बाह्य क्रियाकलाप: शारीरिक क्रियाकलाप आणि समोरासमोर संवादांना प्राधान्य द्या.