बिहारच्या राजकारणात अपयश आल्यानंतर, विकासशील इंसान पार्टीचे (व्हीआयपी) प्रमुख आणि बिहारचे माजी मंत्री मुकेश साहनी यांनी आता आपली संपूर्ण ताकद उत्तर प्रदेशच्या राजकारणावर केंद्रित करण्याचा निर्णय घेतला आहे. निषाद समाजाला अनुसूचित जातीचा (एससी) दर्जा देण्याच्या मागणीला एक मोठा राजकीय मुद्दा बनवून, साहनी यांनी उत्तर प्रदेशात “आरक्षण नाही, मत नाही” ही घोषणा दिली आहे. त्यांनी राज्याचे मत्स्यव्यवसाय मंत्री डॉ. संजय निषाद यांना सहा महिन्यांची मुदत दिली असून, २०२७ च्या विधानसभा निवडणुकीपूर्वी निषाद समाजाला अनुसूचित जातीचा दर्जा न मिळाल्यास, हा समाज भारतीय जनता पक्षाला (भाजप) पाठिंबा देणार नाही, असा इशारा दिला आहे. या उद्देशाने, राज्यभरात “निषाद आरक्षण संकल्प यात्रा” देखील जाहीर करण्यात आली आहे. 

मुकेश साहनी यांच्या व्हीआयपी पक्षाने बिहारमध्ये कधी राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी (एनडीए) सोबत, तर कधी महाआघाडीसोबत युती करून राजकारणात भाग घेतला आहे, परंतु नुकत्याच झालेल्या विधानसभा निवडणुकीत पक्षाला अपेक्षित यश मिळवता आले नाही. यानंतर साहनी यांनी आपले राजकीय लक्ष उत्तर प्रदेशकडे वळवले आहे. त्यांचा विश्वास आहे की, उत्तर प्रदेशमध्ये निषाद, मल्लाह, बिंद, केवट, कश्यप आणि धिवर यांसारख्या जातींची मोठी लोकसंख्या आहे, ज्यांना आरक्षणाच्या मुद्द्यावर एकत्र करून एका राजकीय शक्तीमध्ये रूपांतरित केले जाऊ शकते.

आरक्षणाला सर्वात मोठे निवडणुकीचे अस्त्र बनवण्यात आले आहे.

मुकेश साहनी म्हणतात की, पश्चिम बंगाल आणि ओडिशासारख्या राज्यांमध्ये निषाद समाजाला अनुसूचित जातीचे लाभ मिळतात, तर उत्तर प्रदेश आणि बिहारमध्ये हा विशेषाधिकार उपलब्ध नाही. हा मुद्दा मांडण्यासाठी ते राज्यभरात एक जनसंपर्क मोहीम आणि संकल्प यात्रा सुरू करणार आहेत. बस्ती येथील एका कार्यक्रमात त्यांनी स्पष्टपणे सांगितले की, आरक्षण न दिल्यास हा समाज भाजपला मतदान करणार नाही.

साहनी यांनी मंत्री डॉ. संजय निशाद यांच्यावरही निशाणा साधला. ते म्हणाले की, त्यांनी अनेक वर्षांपासून निशाद समाजाला आरक्षणाचे आश्वासन दिले आहे, परंतु कोणतेही ठोस परिणाम दिसून आले नाहीत. त्यांनी निशाद यांना सहा महिन्यांच्या आत आरक्षणावर स्पष्ट निर्णय घेण्याचे आव्हान दिले आणि म्हटले की, असे न केल्यास निशाद समाज स्वतःचा राजकीय निर्णय घेईल. 

पूर्वांचलपासून मध्य उत्तर प्रदेशपर्यंत समीकरणे संतुलित केली जात आहेत.

निषाद, मल्लाह, बिंद, केवट आणि कश्यप समुदाय निर्णायक मानल्या जाणाऱ्या विधानसभा मतदारसंघांवर लक्ष केंद्रित करणे ही व्हीआयपीची रणनीती आहे. पक्ष विशेषत: गोरखपूर, महाराजगंज, कुशीनगर, देवरिया, संत कबीर नगर, बस्ती, गोंडा, बलरामपूर, सिद्धार्थनगर, वाराणसी, चंदौली, गाझीपूर, बलिया, जौनपूर, आझमगढ, मऊ, प्रयागराज, मिर्झापूर, भदोही, प्रतापपूर, कानहटपुर, कानहटपुर, फसवणूक या जिल्ह्यांवर लक्ष केंद्रित करत आहे. आणि लखनौ. या भागात नदीकाठी राहणाऱ्या निषाद समाजाचा प्रभाव अनेक विधानसभा जागांच्या निवडणुकीच्या निकालावर असल्याचे मानले जाते.

व्हीआयपी कोणत्या जागांवर निवडणूक लढवू शकतात?

पक्षाच्या सूत्रांनुसार, ज्या जागांवर निषाद समाजाचा मोठा प्रभाव आहे, तिथे व्हीआयपी उमेदवार उभे करण्याची तयारी करत आहे. अंतिम यादी अद्याप जाहीर झाली नसली तरी, पूर्वांचल आणि मध्य उत्तर प्रदेशातील अनेक जागांवर संघटनात्मक विस्तार आणि बूथ स्तरावरील तयारी सुरू झाली आहे. संकल्प यात्रेच्या माध्यमातून, पक्ष प्रथम आपला सामाजिक पाया मजबूत करून नंतर आपली निवडणूक रणनीती आखणार आहे. 

२०२७ च्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुका जसजशा जवळ येत आहेत, तसतसे छोटे पक्ष आपला सामाजिक पाया मजबूत करण्यासाठी प्रयत्न करत आहेत. मुकेश साहनी यांच्या आरक्षण मोहिमेचा निषाद समाजाच्या मतांवर कितपत परिणाम होईल, हे येत्या काही महिन्यांत स्पष्ट होईल. सध्या तरी हे निश्चित आहे की, बिहारनंतर आता व्हीआयपीने उत्तर प्रदेशच्या राजकारणात आपले स्थान निर्माण करण्यासाठी आरक्षणाच्या मुद्द्यावर एक मोठी बाजी लावली आहे.