तुमचा एकुलता एक मुलगा घरात क्षणभरही शांत बसत नाही. दिवसभरात काय घडले, घरातल्या पाळीव प्राण्याने काय खोडसाळपणा केला, टिफिन का संपवला नाही हे सविस्तरपणे सांगते. व्यंगचित्रांचे एपिसोड संवादानेही साकारले जाऊ शकतात! पण शाळेच्या पालक-शिक्षक सभेत जाऊन ऐकून, तुझी एकरत्ती दिवसभरात एक-दोनच शब्द बोलली, कोणाशीही मिसळली नाही, एका कोपऱ्यात बसून टिफीन खाल्ले. मग आश्चर्य वाटायला नको का? (पालकत्वाच्या टिप्स) तुमच्या मनात प्रश्न निर्माण होईल – तेच मूल घरात इतके बोलते, पण शाळेत इतके शांत का असते?

कदाचित तुम्ही विचार करत असाल, मुल लाजाळू आहे. प्रत्यक्षात ते खरे नाही. खाजगीत अस्खलितपणे बोलण्याच्या परंतु शाळेत किंवा विशिष्ट सामाजिक परिस्थितीत पूर्णपणे शांत राहण्याच्या या वर्तनाचे क्लिनिकल नाव 'सिलेक्टिव्ह म्युटिझम' आहे. ही चिंता किंवा चिंतेशी संबंधित समस्या आहे.

असे मूल कुटुंबातील सदस्यांशी नैसर्गिकरित्या, अगदी सजीवपणे बोलू शकते. परंतु शाळेत, अनोळखी व्यक्तींशी किंवा विशिष्ट सामाजिक परिस्थितीत बोलणे त्यांच्यासाठी अत्यंत कठीण होऊ शकते. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, मूल हेतुपुरस्सर बोलणे थांबवत नाही. बोलू न शकणे हा चिंतेमुळे होणारा 'फ्रीज रिस्पॉन्स' असतो.

समस्या सहज का पकडली जात नाही?

'सिलेक्टिव्ह म्युटिझम'ची मोठी समस्या ही आहे की या मुलांना कोणताही त्रास होत नाही. ते शांत, विनम्र आणि नियमांचे पालन करतात. परिणामी, त्यांचे मौन सहसा सामान्य अंतर्मुखतेसाठी चुकले जाते. पण या शांततेचा कधी कधी मुलाच्या दैनंदिन जीवनावर मोठा परिणाम होतो. एखाद्या शिक्षकाला मदतीसाठी विचारू न शकणे, एखाद्याच्या गरजा व्यक्त करण्यास सक्षम नसणे किंवा शौचालयात जाण्यासाठी परवानगी मागू न शकणे यासारख्या परिस्थिती देखील उद्भवू शकतात.

पण ही समस्या गुंतागुंतीची नाही. योग्य क्लिनिकल सपोर्ट आणि उपचाराने मूल पूर्णपणे सामान्य होईल. त्यामुळे जर तुमचे मूल घरात अगदी अस्खलितपणे बोलत असेल पण शाळेत सतत गप्प बसत असेल तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका. त्याला बोलण्यास भाग पाडण्याचा प्रयत्न करण्याऐवजी, बालरोगतज्ञ किंवा मानसिक आरोग्य व्यावसायिकांशी बोलणे चांगले. कारण ही मुलाच्या व्यक्तिमत्त्वाची समस्या नाही – ही एक चिंताग्रस्त समस्या आहे, ज्यासाठी योग्य मदत आणि उपचार प्रभावी असू शकतात.