देशातील युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस (UPI) बनवण्यात एक दशक होत आहे. 25 ऑगस्ट 2016 रोजी, नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया (NPCI) ने रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) च्या देखरेखीखाली हा महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प सुरू केला. आता या डिजिटल पेमेंट प्रणालीला 10 वर्षे पूर्ण झाली आहेत.

एका दशकात, UPI देशाच्या डिजिटल पेमेंट प्रणालीचा कणा बनला आहे. जेव्हा UPI लाँच केले गेले, तेव्हा कोणीही अपेक्षा केली नाही की लोक त्यांच्या खिशातील पैशांपेक्षा ऑनलाइन व्यवहारांवर अधिक विश्वास ठेवण्यास सक्षम असतील. ऑनलाइन दरोडा, सायबर चोरी आणि फिशिंगची भीती असूनही, UPI वेगाने वाढत आहे.

हेही वाचा: UPI परदेशात कुठे काम करते? 10 देशांची अद्यतनित यादी पहा

UPI ची सुरुवात कशी झाली?

2016-17 मध्ये लोकांनी UPI वर फक्त 1.78 कोटी वेळा व्यवहार केले होते. सुमारे ०.०७ लाख कोटी ज्यांचे एकूण मूल्य फक्त ०.०७ लाख कोटी रुपये होते. 2025-26 मध्ये हा आकडा वाढून 24,162 कोटी रुपये होईल. डिजिटल व्यवहारांच्या संख्येत सुमारे 13,000 पट वाढ झाली आहे.

UPI ने वर्षानुवर्षे गती कशी मिळवली?

2016-17 मध्ये, जिथे UPI द्वारे फक्त 0.07 लाख कोटी रुपयांचे व्यवहार झाले होते, 2025-26 मध्ये हा आकडा 314 लाख कोटी रुपयांवर पोहोचेल. हे अंदाजे 4,000 पट वाढ आहे. हे अंदाजे 4,000 पट वाढ आहे.

UPI व्यवहारात वार्षिक 188 टक्के आणि मूल्याच्या बाबतीत 155 टक्के वाढ झाली आहे. वर्ष 2025-26 मध्ये वर्षभरात 30 टक्के आणि किमतीत 21 टक्के वाढ झाली आहे.

हेही वाचा: UPI वर कोणतेही शुल्क नाही, मग त्याचा खर्च कोण उचलणार?

दररोज किती लोक UPI वापरत आहेत?

2026 मध्ये UPI द्वारे दररोज सरासरी 66 कोटी व्यवहार होत आहेत. जुलै 2026 चा विक्रम मोडीत काढत एका महिन्यात 2,366 कोटी व्यवहार झाले, ज्याची किंमत सुमारे 29.88 लाख कोटी रुपये आहे. मे 2026 मध्ये, मासिक व्यवहारांनी प्रथमच 2,300 कोटी रुपये ओलांडले आणि 2,320 कोटी रुपयांवर पोहोचले.

सुरुवातीचे आकडे कसे होते?

लॉन्चच्या पहिल्या महिन्यात ऑगस्ट २०१६ मध्ये केवळ ९०,००० व्यवहार झाले होते. आता भारतातील डिजिटल पेमेंटमध्ये UPI चा वाटा जवळपास 84 टक्के आहे. हा आकडा 2025-26 या आर्थिक वर्षातील आहे. बँकांची संख्याही झपाट्याने वाढली आहे. एप्रिल 2016 मध्ये लॉन्च झाले तेव्हा 21 बँका जोडल्या गेल्या होत्या. 2016-17 मध्ये 44 बँका होत्या, ज्या 2025-26 मध्ये 703 आणि जुलै 2026 पर्यंत 741 होतील. यामध्ये सरकारी, खाजगी, लघु वित्त, पेमेंट आणि सहकारी बँकांचा समावेश आहे. UPI ची पोहोच देशाच्या कानाकोपऱ्यात पसरली आहे.

ग्राहकापासून दुकानदारापर्यंत सर्वांनाच UPI आवडते

एकूण व्यवहारांपैकी 63 टक्के रक्कम दुकानदारांना दिली जाते, तर हस्तांतरित एकूण रकमेपैकी 71 टक्के परस्पर व्यवहारांचा वाटा असतो. वर्ष 2026 पर्यंत, दुकानदारांना 86 टक्के पेमेंट 500 रुपयांपेक्षा कमी असेल. 59 टक्के परस्पर व्यवहार 500 रुपयांपेक्षा कमी, 41 टक्के 500 रुपयांपेक्षा जास्त. UPI चा वापर दैनंदिन लहान पेमेंट आणि मोठ्या ट्रान्सफर या दोन्हीसाठी केला जातो.

हेही वाचा: UPI पेमेंटवरील शुल्कावरून गोंधळ, काय आहे सत्य? प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर

भारत जगात पहिल्या क्रमांकावर का आहे?

UPI देखील जगभरात लोकप्रिय आहे. आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (IMF) ने ही जगातील सर्वात मोठी रिअल-टाइम पेमेंट प्रणाली मानली आहे. सन 2025 मध्ये, जागतिक रिअल-टाइम ट्रान्झॅक्शन व्हॉल्यूममध्ये त्याचा वाटा सुमारे 49 टक्के असेल. UPI आता 11 देशांमध्ये कार्यरत आहे. संयुक्त अरब अमिराती, फ्रान्स, भूतान, श्रीलंका, नेपाळ, सिंगापूर, मॉरिशस, कतार, कंबोडिया, ग्रीस आणि मालदीव. UPI च्या यशामुळे भारत जगभरातील डिजिटल व्यवहारांमध्ये क्रांतीचा नेता बनला आहे.