भारतीय अर्थव्यवस्था आणि आर्थिक स्थैर्याच्या आघाडीवर देशासाठी एक अतिशय उत्साहवर्धक आणि ऐतिहासिक बातमी समोर आली आहे. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने (RBI) जारी केलेल्या ताज्या आकडेवारीनुसार, एका आठवड्यात $12.422 अब्ज डॉलरच्या प्रचंड वाढीसह, देशाचा एकूण परकीय चलन साठा $729.328 अब्ज इतका सर्वकालीन उच्चांक गाठला आहे. मागील विक्रम $728.5 अब्ज होता. जागतिक भू-राजकीय तणाव, कच्च्या तेलाच्या किमती आणि आंतरराष्ट्रीय चलन बाजारातील डॉलरमधील चढउतार यांच्यात भारताच्या परकीय चलनाच्या साठ्यात झालेली ही ऐतिहासिक वाढ देशाच्या मजबूत आर्थिक मूलभूत तत्त्वांची आणि बाह्य आर्थिक धक्क्यांना तोंड देण्याच्या प्रचंड क्षमतेची साक्ष देते.

आरबीआयने जारी केलेल्या तपशीलवार आकडेवारीनुसार, या विक्रमी वाढीमध्ये परकीय चलन मालमत्ता (FCA) आणि सोन्याचा साठा या दोघांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे:

• 
  

  विदेशी चलन मालमत्ता (FCA): परकीय चलन साठ्याचा सर्वात मोठा भाग मानल्या जाणाऱ्या परकीय चलन मालमत्तेमध्ये एकाच आठवड्यात $9.482 अब्जची वाढ होऊन $591.333 अब्जची पातळी गाठली गेली. यामध्ये डॉलर व्यतिरिक्त युरो, पौंड आणि येन यांसारख्या प्रमुख गैर-यूएस चलनांच्या मूल्यातील बदलांचा समावेश आहे.

  
  


• 
  

  सुवर्ण राखीव: मध्यवर्ती बँकेकडे ठेवलेल्या सोन्याच्या मूल्यातही प्रचंड वाढ नोंदवण्यात आली आहे. रिपोर्टिंग आठवड्यात भारताचा सोन्याचा साठा $2.801 अब्जने वाढून $114.218 अब्ज झाला आहे. जागतिक सोन्याच्या वाढत्या किमती आणि धोरणात्मक खरेदी यांनी सोन्याला नव्या उच्चांकावर नेले आहे.

  
  


• 
  

  विशेष रेखाचित्र अधिकार (SDR): आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (IMF) कडे असलेल्या विशेष रेखांकन अधिकारांमध्ये $112 दशलक्षची वाढ झाली आणि ती $18.852 अब्ज झाली.

  
  


• 
  

  IMF मध्ये भारताची राखीव स्थिती: IMF मध्ये भारताची राखीव स्थिती देखील $26 दशलक्षने वाढून $4.925 अब्ज झाली आहे.

  
  

परकीय चलनाच्या साठ्यात झालेली ही अनपेक्षित वाढ ही रिझव्र्ह बँकेने गेल्या काही महिन्यांत उचललेल्या विशेष पावलांचा परिणाम असल्याचे आर्थिक विश्लेषक आणि बाजारातील तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे. परकीय चलनाचा प्रवाह आकर्षित करण्यासाठी RBI ने अनिवासी भारतीयांसाठी (NRIs) विशेष सवलतीच्या स्वॅप विंडो आणि परकीय चलन अनिवासी खाते म्हणजेच FCNR-B तयार केले आहे. [FCNR(B)] ठेव योजना सुरू झाली. या विशेष व्यवस्थेद्वारे, देशाच्या बँकिंग प्रणालीमध्ये $72 अब्ज पेक्षा जास्त विदेशी भांडवलाची नोंद झाली. विदेशी गुंतवणूकदारांचा भारतीय स्टॉक आणि बाँड मार्केटमधील सततचा विश्वास आणि अनिवासी भारतीयांनी केलेल्या विक्रमी गुंतवणुकीमुळे देशाची तिजोरी अभूतपूर्वपणे समृद्ध झाली आहे.

७२९.३३ अब्ज डॉलर्सचा हा प्रचंड परकीय चलनाचा साठा भारताचे आयात बिल आणि देशांतर्गत चलन (रुपया) साठी मजबूत बाह्य शॉक शोषक म्हणून काम करेल. भारत आपल्या गरजेच्या ८५% पेक्षा जास्त ऊर्जा आयात करतो. आंतरराष्ट्रीय कच्च्या तेलाच्या किमतींमध्ये अनपेक्षित वाढ झाल्यास, भारताकडे 11 ते 12 महिन्यांपेक्षा जास्त काळ आयात करण्यासाठी पुरेसे डॉलर आहेत. याशिवाय, आंतरराष्ट्रीय बाजारात डॉलरच्या मजबूतीमुळे जेव्हा जेव्हा रुपयावर दबाव येतो, तेव्हा खुल्या बाजारात डॉलरची विक्री करून RBI सहजपणे रुपयाची घसरण आणि अत्यधिक अस्थिरता नियंत्रित करू शकते.

परकीय चलनाच्या साठ्याच्या बाबतीत भारत आज जगातील अव्वल देशांच्या यादीत ठामपणे उभा आहे. चीन, जपान आणि स्वित्झर्लंडनंतर भारत हा जगातील सर्वाधिक परकीय चलन साठा असलेल्या देशांपैकी एक आहे. आंतरराष्ट्रीय क्रेडिट रेटिंग एजन्सींसाठी (जसे की S&P, Moody's आणि Fitch) असे मोठे साठे सकारात्मक चिन्ह आहेत. हे भारताच्या सार्वभौम रेटिंगमध्ये सुधारणा करण्याच्या शक्यतांना बळकटी देते, जे भारतीय कंपन्यांना कमी व्याज दराने परदेशी बाजारातून कर्ज आणि व्यवसाय भांडवल उभारण्यासाठी मोठी सोय देते.

परकीय चलनाचा साठा विक्रमी पातळीवर पोहोचणे हा केवळ सांख्यिकीय आकडा नसून देशांतर्गत उत्पादन, निर्यात विस्तार आणि मजबूत आर्थिक स्थिरतेचे स्पष्ट संकेत असल्याचे आर्थिक तज्ज्ञांचे मत आहे. सणासुदीचा हंगाम, देशांतर्गत वापरातील वाढ आणि जागतिक पुरवठा साखळीत भारताचा वाढता सहभाग यामुळे परदेशी गुंतवणुकीचा ओघ आणखी वाढण्याची अपेक्षा आहे, ज्यामुळे देशाच्या तिजोरीत येत्या काही महिन्यांत नवीन टप्पे गाठू शकतात.