ऑटोमोबाईल डेस्क – Bharat NCAP 2.0: जर तुम्ही भारतीय ऑटोमोबाईल मार्केटमध्ये नवीन कार खरेदी करायला गेलात, तर मायलेज आणि डिझाइनसोबत तुम्ही कारच्या सेफ्टी रेटिंगकडेही विशेष लक्ष देता. आत्तापर्यंत असे मानले जात होते की जर कारची बिल्ड गुणवत्ता मजबूत असेल आणि क्रॅश चाचणीमध्ये तिला 5-स्टार रेटिंग मिळाले असेल तर ती पूर्णपणे सुरक्षित आहे. मात्र, हे प्रमाण लवकरच बदलणार आहे. देशातील वाहनांची सुरक्षा तपासणी अधिक कडक आणि आधुनिक करण्यासाठी केंद्र सरकारने तयारी केली आहे. रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्री नितीन गडकरी यांनी SIAM च्या 66 व्या वार्षिक परिषदेत सूचित केले आहे की देशात भारत NCAP 2.0 लागू करण्याची योजना आखली जात आहे, जी ऑक्टोबर 2027 पासून सुरू केली जाऊ शकते.

नव्या प्रणालीनुसार आता वाहनांची सुरक्षा केवळ टक्कराच्या वेळी असलेल्या ताकदीपुरती मर्यादित राहणार नाही. भारत NCAP 2.0 मध्ये, सुरक्षेचे तीन वेगवेगळ्या टप्प्यांमध्ये मूल्यांकन केले जाईल- अपघातापूर्वी, अपघातादरम्यान आणि अपघातानंतर. म्हणजेच आता कारमध्ये असे आधुनिक सेन्सर किंवा अलर्ट तंत्रज्ञान आहे की नाही हे देखील पाहिले जाईल जे अपघात होण्याआधीच टाळू शकेल. यासोबतच अपघाताच्या वेळी वाहनात बसलेल्या प्रवाशांच्याच नव्हे तर रस्त्यावरून चालणाऱ्या पादचाऱ्यांच्या सुरक्षेचीही पूर्ण काळजी घेतली जाणार आहे. अपघातानंतर जखमींना वाहनातून बाहेर काढणे किती सोपे आहे आणि त्यांना किती लवकर वैद्यकीय मदत मिळू शकते, या अपघातानंतरच्या बचाव प्रक्रियेलाही रेटिंगचा भाग बनवण्यात येणार आहे.

देशात दरवर्षी होणारे अंदाजे 5 लाख रस्ते अपघात आणि त्यात अंदाजे 1.80 लाख लोकांचे प्राण गमवावे लागत असल्याने हे पाऊल अत्यंत महत्त्वाचे मानले जात आहे. आकडेवारीनुसार, या अपघातांमध्ये जीव गमावणाऱ्यांपैकी ६६ टक्के लोक हे १८ ते ३६ वयोगटातील तरुण आहेत. केवळ मजबूत लोखंडी किंवा वजनदार शरीरे बनवून मृत्यूचे प्रमाण कमी होणार नाही, तर त्यासाठी प्रगत ड्रायव्हर असिस्टन्स सिस्टीम (ADAS) सारख्या आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर वाढवावा लागेल, असा सरकारचा विश्वास आहे.

सरकार केवळ वाहनांच्या तंत्रज्ञानापुरते मर्यादित नाही, तर वाहनचालकांच्या सवयी सुधारण्यासाठी ड्रायव्हिंग लायसन्समध्ये 'ग्रेड पॉइंट सिस्टिम' लागू करण्यावरही काम करत आहे. याअंतर्गत वारंवार लाल दिवे तोडणाऱ्या किंवा धोकादायक वाहन चालवणाऱ्या चालकांच्या परवान्यांमधून गुण कापले जातील. जर गुण एका विशिष्ट मर्यादेच्या पुढे गेले तर परवाना कायमचा निलंबित किंवा रद्द केला जाऊ शकतो. दुसरीकडे, जे ड्रायव्हर्स जबाबदारीने गाडी चालवतात त्यांना विम्याच्या हप्त्यांवर सवलत यासारखे आर्थिक लाभ दिले जाऊ शकतात.

भारत NCAP चा एक मोठा फायदा म्हणजे त्याची परवडणारी चाचणी खर्च. परदेशात ग्लोबल NCAP द्वारे वाहन चाचणी घेण्यासाठी सुमारे 2.5 कोटी रुपये खर्च येतो, तर भारतात NCAP मध्ये ही चाचणी केवळ 60 लाख रुपयांमध्ये पूर्ण होते. खर्चात कपात केल्यामुळे, ऑटो कंपन्या त्यांच्या मॉडेल्सची सहज चाचणी करू शकतील आणि स्वदेशी स्टार्टअप्सनी तयार केलेल्या सुरक्षा तंत्रज्ञानाचा वापर करून, ते कमी किमतीत चांगली आणि सुरक्षित वाहने बाजारात आणू शकतील.