विनाशकारी भोटेकोशी नदीच्या अचानक आलेल्या पुरामुळे पर्यटन क्षेत्राला मोठा फटका बसण्याची शक्यता निर्माण झाल्याने नेपाळ सरकारने आंतरराष्ट्रीय पर्यटकांचा विश्वास कायम ठेवण्यासाठी प्रयत्न सुरू केले आहेत. देशातील महत्त्वाचा शरद ऋतूतील पर्यटन हंगाम पुरामुळे प्रभावित होऊ नये आणि कोविडनंतर हळूहळू सावरत असलेल्या पर्यटन क्षेत्राला पुन्हा धक्का बसू नये, यासाठी सरकारकडून विविध उपाययोजना करण्यात येत आहेत.

पर्यटनमंत्री खडग राज पौडेल यांनी सोशल मीडियावर ‘Nepal Calling’ या हॅशटॅगखाली मोहीम सुरू केली आहे. नेपाळ पर्यटकांसाठी खुले असून हिमालयातील ट्रेकिंग मार्ग पर्यटकांच्या स्वागतासाठी सज्ज असल्याचा संदेश या मोहिमेतून दिला जात आहे.

“नेपाळ अजूनही खुले आहे… आमचे हिमालयीन ट्रेकिंग मार्ग अजूनही तुमची वाट पाहत आहेत,” असे पौडेल यांनी सोशल मीडियावर पोस्ट केलेल्या व्हिडीओ संदेशात म्हटले आहे. तसेच, सध्या नेपाळला भेट देणे केवळ पर्यटनासाठी नसून विनाशकारी पुराच्या संकटाचा सामना करणाऱ्या देशाला मदत करण्याचा एक मार्गही आहे, असे त्यांनी सांगितले.

पर्यटन क्षेत्रावर मोठा आर्थिक परिणाम

सरकारी आकडेवारीनुसार, नेपाळच्या सकल देशांतर्गत उत्पादनात पर्यटन क्षेत्राचा प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष मिळून सुमारे 6.7 टक्के वाटा आहे. या क्षेत्रातून 10 लाखांहून अधिक रोजगार उपलब्ध होतात. त्यामुळे परदेशी पर्यटकांची संख्या घटल्यास त्याचा परिणाम केवळ पर्यटन व्यवसायापुरता मर्यादित न राहता हॉटेल, ट्रेकिंग एजन्सी, गाइड, पोर्टर, विमान कंपन्या, रेस्टॉरंट आणि वाहतूक क्षेत्रावरही होण्याची शक्यता आहे.

26 ऑगस्ट रोजी आलेला विनाशकारी पूर सप्टेंबर ते नोव्हेंबर या नेपाळच्या प्रमुख पर्यटन हंगामाच्या अगदी आधी आला. या तीन महिन्यांत देशातील वर्षभरातील परदेशी पर्यटकांपैकी सुमारे 40 टक्के पर्यटक येतात.

ऑगस्टमध्ये नेपाळमध्ये 85,444 परदेशी पर्यटक आले. गेल्या वर्षीच्या ऑगस्टच्या तुलनेत ही संख्या 3.65 टक्क्यांनी कमी आहे. ऑगस्टच्या शेवटच्या आठवड्यात पूर आल्यानंतर पर्यटन व्यवसायांनी बुकिंग रद्द होण्याचे प्रमाण वाढल्याचे सांगितले आहे.

भोटेकोशी पुराचा मोठा तडाखा

नेपाळ-तिबेट सीमेच्या परिसरात झालेल्या बर्फ आणि खडकांच्या हिमस्खलनामुळे अचानक पूर आला. उत्तर आणि मध्य नेपाळमधील अनेक शहरे आणि गावांना या पुराचा फटका बसला.

हिमालयीन सीमाभागातून दक्षिणेकडे वाहणाऱ्या भोटेकोशी नदीच्या पाण्याने घरे, वाहने, रस्ते आणि पूल वाहून नेले. तसेच जलविद्युत प्रकल्पांचेही मोठे नुकसान झाले.

पूराचा परिणाम संपूर्ण नेपाळवर झाल्याची पर्यटकांमध्ये चुकीची धारणा निर्माण होऊ नये, यासाठी सरकारने नेपाळच्या राजनैतिक मिशन्स आणि आंतरराष्ट्रीय भागीदारांनाही माहिती देण्यास सांगितले आहे. देशातील प्रमुख पर्यटनस्थळे आणि विमानतळ नेहमीप्रमाणे सुरू असल्याचे सरकारकडून स्पष्ट करण्यात येत आहे.

प्रमुख पर्यटनस्थळे सुरक्षित

परराष्ट्रमंत्री शिशिर खनाल यांनी गेल्या आठवड्यात काठमांडूमध्ये राजनैतिक मिशन्स आणि विकास भागीदारांच्या प्रतिनिधींशी चर्चा केली. काठमांडू व्हॅली, पोखरा, चितवन, लुंबिनी, जनकपूर, अन्नपूर्णा, सगरमाथा आणि बर्दिया ही प्रमुख पर्यटनस्थळे पर्यटकांसाठी खुली असल्याचे त्यांनी सांगितले.

मात्र, पुरामुळे पर्यटन बुकिंगवर परिणाम होण्यास सुरुवात झाली आहे. काठमांडूतील थमेल या पर्यटन भागातील डोम हिमालय हॉटेलचे व्यवस्थापकीय संचालक मनदीप गिरी यांनी सांगितले की, आपत्तीच्या एका आठवड्यात सप्टेंबर-नोव्हेंबर हंगामातील सुमारे 20 टक्के बुकिंग रद्द झाली आहेत. त्यामध्ये ऑनलाइन बुकिंगचा मोठा वाटा आहे. “बुकिंग रद्द होण्याचे प्रमाण दररोज वाढत आहे,” असे गिरी यांनी सांगितल्याचे वृत्त आहे.

‘नेपाळ सुरक्षित’ असल्याचा संदेश देण्याची गरज

पूरग्रस्त भागातील रस्ते वाहून जाणे, पूल कोसळणे, अडकलेले नागरिक आणि नद्यांमधून मृतदेह बाहेर काढण्याची दृश्ये पाहून संपूर्ण नेपाळच पुरामुळे प्रभावित झाल्याची धारणा पर्यटकांमध्ये निर्माण होण्याची भीती पर्यटन उद्योगाला आहे.

हॉटेल असोसिएशन ऑफ नेपाळचे अध्यक्ष विनायक शाह यांनी संसदीय समितीच्या बैठकीत परदेशातील नेपाळी दूतावास आणि राजनैतिक मिशन्सच्या माध्यमातून ‘नेपाळ सुरक्षित आहे’ हा संदेश प्रभावीपणे पोहोचवण्याची गरज व्यक्त केली.

संसदेच्या आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि पर्यटन समितीने पर्यटन बाजारातील विश्वास पुन्हा निर्माण करण्यासाठी तातडीने रणनीती आखण्याचे आवाहन सरकारला केले आहे. पुरामुळे प्रभावित झालेल्या पर्यटकांना मदत करण्यासाठी उपाययोजना करण्याची सूचनाही समितीने केली आहे.

समितीच्या अध्यक्षा सुम्निमा उदास यांनी आपत्तीनंतर नेपाळच्या पर्यटन क्षेत्राबाबत सकारात्मक आणि विश्वासार्ह संदेश देण्याची गरज व्यक्त केली.

पर्यटकांसाठी सवलतींचा विचार

परदेशी पर्यटकांना आकर्षित करण्यासाठी सरकारकडून मोफत व्हिसा, हॉटेलमध्ये सवलत आणि सुलभ प्रवास व्यवस्था अशा प्रोत्साहनांचा विचार सुरू आहे.

नेपाळ पर्यटन मंडळाचे कार्यवाहक प्रमुख हिकमतसिंह ऐर यांनी गरज भासल्यास हवाई प्रवास आणि हॉटेलच्या दरांमध्ये सवलत देण्याचा समावेश पुनरुज्जीवन पॅकेजमध्ये केला जाऊ शकतो, असे सांगितले. पर्यटन मंत्रालयाच्या समन्वयाने ‘Nepal Calling’ मोहिमेला आणखी बळ देण्याची तयारी पर्यटन मंडळ करत आहे.

दरम्यान, पर्यटनमंत्री पौडेल यांनी दीर्घकालीन उपाय म्हणून रसुवा जिल्ह्याला ‘क्लायमेट हेरिटेज’ क्षेत्र म्हणून विकसित करण्याचा प्रस्ताव मांडला आहे. या माध्यमातून पुरासारख्या आपत्तीला नेपाळच्या व्यापक हवामान न्यायाच्या मोहिमेशी जोडण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.