लखनौ. स्वच्छ हवेच्या बाबतीत उत्तर प्रदेशने देशात स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण केली आहे. सिटी लेव्हल क्लीन एअर सर्व्हे-2026 मध्ये राजधानी लखनऊने देशात प्रथम क्रमांक मिळवून यूपीला चकित केले आहे. त्याचबरोबर देशातील सर्वात स्वच्छ शहर म्हणून ओळखले जाणारे इंदूर स्वच्छ हवेच्या बाबतीत दुसऱ्या क्रमांकावर राहिले.

स्वच्छ वायु दिनानिमित्त नवी दिल्ली येथील गंगा सभागृह, इंदिरा पर्यावरण भवन येथे पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालयाने आयोजित केलेल्या कार्यक्रमात लखनौला राष्ट्रीय स्तरावरील सर्वोत्कृष्ट कामगिरी करणाऱ्या शहरांमध्ये रँक-1 प्रदान करण्यात आला. राष्ट्रीय स्वच्छ हवा कार्यक्रम (NCAP) अंतर्गत हे यश प्राप्त झाले आहे.

विशेष बाब म्हणजे केवळ लखनौ शहरच नाही तर लखनऊ महानगरपालिकेच्या झोन-4 मध्ये असलेल्या वॉर्ड क्रमांक 70 पेपर मिल कॉलनीनेही राष्ट्रीय स्तरावर बाजी मारली आहे. 30 हजारांहून अधिक लोकसंख्या असलेल्या प्रभागांच्या श्रेणीमध्ये प्रभाग-70 पेपर मिल कॉलनीची देशातील क्रमांक-1 सर्वोत्तम कामगिरी करणारा प्रभाग म्हणून निवड करण्यात आली.

लखनौला ₹1.50 कोटी, पेपर मिल कॉलनीला ₹50 लाख

लखनौला नॅशनल क्लीन एअर सिटी रँक-1, श्रेणी-1 अंतर्गत 1 कोटी 50 लाख रुपयांचे रोख पारितोषिक मिळाले. त्याचबरोबर प्रभाग-70 पेपर मिल कॉलनीला 30 हजारांपेक्षा जास्त लोकसंख्या असलेल्या प्रभागांच्या श्रेणीमध्ये राष्ट्रीय सर्वोत्तम कामगिरी करणारा प्रभाग क्रमांक-1 प्राप्त केल्याबद्दल 50 लाख रुपयांचे बक्षीस देण्यात आले. पेपर मिल कॉलनीचे नगरसेवक भाजपचे राजेश सिंह गब्बर आहेत.

व्यासपीठावर महापौर सुषमा खरकवाल, महापालिका आयुक्त गौरव कुमार, अतिरिक्त महापालिका आयुक्त पंकज श्रीवास्तव आणि पर्यावरण अभियंता संजीव प्रधान उपस्थित होते.

हा सन्मान राष्ट्रीय हरित न्यायाधिकरण (NGT) चे अध्यक्ष न्यायमूर्ती प्रकाश श्रीवास्तव, वायु गुणवत्ता व्यवस्थापन आयोगाचे अध्यक्ष राजेश वर्मा, पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालयाचे सचिव तन्मय कुमार, वने महासंचालक आणि विशेष सचिव सुशील कुमार अवस्थी, अतिरिक्त सचिव आशुतोष अग्निहोत्री आणि मंत्रालयाचे अतिरिक्त सचिव आणि केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाचे अध्यक्ष डॉ.

लखनौ नंबर-1 का बनले?

वायूप्रदूषण कमी करण्यासाठी आणि शहराची हवा सुधारण्यासाठी महापालिकेने सातत्याने केलेल्या प्रयत्नांच्या जोरावर लखनौला हा सन्मान मिळाला आहे. इलेक्ट्रिक वाहने, रस्त्यावरील धुळीवर नियंत्रण, शास्त्रोक्त कचऱ्याचे व्यवस्थापन, हिरवळ वाढवणे, वाहतूक व्यवस्था सुधारणे आदी क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणावर काम करण्यात आले.

1,100 इलेक्ट्रिक वाहनांमधून कचरा संकलन

लखनौ महानगरपालिका घरोघरी जाऊन कचरा उचलण्यासाठी सुमारे 1,100 इलेक्ट्रिक वाहने वापरत आहे. यामध्ये अरुंद रस्त्यांसाठी लहान ई-ऑटो टिपरचाही समावेश आहे.

या वाहनांवर जीपीएसद्वारे नजर ठेवली जाते. यासाठी स्वतंत्र कंट्रोल कमांड सेंटर तयार करण्यात आले आहे. इलेक्ट्रिक वाहनांच्या संचालनासाठी 12 चार्जिंग स्टेशन आणि 916 चार्जिंग पॉइंट्सची व्यवस्था करण्यात आली आहे.

97 इलेक्ट्रिक स्वीपिंग मशीनसह धूळ नियंत्रण

रस्त्यावरील धूळ आणि प्रदूषण कमी करण्यासाठी शहरात ९७ विद्युत यांत्रिकी स्वीपिंग मशीन बसवण्यात आल्या आहेत. प्रमुख रस्ते स्वच्छ करण्याबरोबरच पाणी शिंपडण्याचे कामही केले जाते.

महानगरपालिकेने 559.85 किमी लांबीचे रस्ते एंड-टू-एंड केले आहेत, ज्यामुळे रस्त्यांवरून उडणारी धूळ कमी होण्यास मदत झाली आहे.

2,550 TPD क्षमतेसह वैज्ञानिक कचरा प्रक्रिया

लखनौमध्ये दररोज निर्माण होणाऱ्या कचऱ्याची शास्त्रीय पद्धतीने विल्हेवाट लावण्याची व्यवस्था करण्यात आली आहे. 2,550 TPD क्षमतेद्वारे 100 टक्के वैज्ञानिक कचऱ्यावर प्रक्रिया करण्याची तरतूद असून ताज्या कचऱ्याचे डंपिंग बंद करण्यात आले आहे.

कॉम्पॅक्टर ट्रान्सफर स्टेशनवरून कचरा वाहून नेणाऱ्या वाहनांच्या फेऱ्याही कमी झाल्या आहेत. पूर्वी दररोज सुमारे 240 फेऱ्या होत होत्या, आता ही संख्या दररोज 150 फेऱ्यांवर आली आहे. त्यामुळे वाहनांमुळे होणारे प्रदूषण कमी होण्यास मदत झाली आहे.

बांधकाम आणि विध्वंस कचऱ्यासाठी स्वतंत्र संकलन केंद्र आणि 300 TPD क्षमतेचा C&D कचरा प्रक्रिया प्रकल्प देखील कार्यरत आहे. बेकायदेशीरपणे डेब्रिज टाकणाऱ्यांवर कारवाई करण्यात येत आहे.

हिरवळ, ई-बस आणि वाहतूक सुधारणेमुळे परिणाम वाढला

शहरातील हिरवळ वाढवण्यासाठी व्हर्टिकल गार्डन, रस्त्याच्या कडेला आणि नदीकाठचे हिरवे क्षेत्र विकसित करण्यात आले आहे. विकास प्राधिकरण आणि वनविभागाच्या मदतीने मियावाकी पद्धतीने रोपे लावण्यात आली.

वाहतूक कोंडी कमी करण्यासाठी उड्डाणपूल बांधणे, रस्ता रुंदीकरण आदी कामे करण्यात आली आहेत. त्याचबरोबर 140 इलेक्ट्रिक बसेस शहरात स्वच्छ वाहतुकीला चालना देत आहेत.

इलेक्ट्रिक वाहने आणि वाहनांच्या फिटनेसबाबत जनजागृती मोहीम राबविण्यात आली. रूफटॉप सोलरला प्रोत्साहन देण्याबरोबरच, एलपीजी आणि पीएनजी सारख्या स्वच्छ इंधनाची पोहोच वाढवण्याचे कामही करण्यात आले.

उत्तर प्रदेश प्रदूषण नियंत्रण मंडळ आणि संबंधित विभाग औद्योगिक क्षेत्रातील प्रदूषण नियंत्रणावर लक्ष ठेवून आहेत. महापालिकाही यामध्ये समन्वय साधत आहे.

नाल्यांची साफसफाई, आऊटलेटवर लोखंडी जाळी बसवणे, घनकचरा नद्यांमध्ये जाण्यापासून रोखणे आणि सिंगल यूज प्लॅस्टिकविरोधात कारवाई करणे यासारख्या पावले उचलण्यात आली आहेत.

महापौर म्हणाले- ही संपूर्ण लखनौची उपलब्धी आहे

महापौर सुषमा खार्कवाल यांनी राष्ट्रीय स्वच्छ हवाई सर्वेक्षणात लखनौचे पहिले स्थान संपूर्ण शहरासाठी अभिमानाची आणि आनंदाची बाब असल्याचे वर्णन केले. मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांचे नेतृत्व, मार्गदर्शन आणि सातत्यपूर्ण पाठबळ यामुळे हे यश मिळू शकले, असे ते म्हणाले.

त्यांनी शहरी विकास आणि ऊर्जा मंत्री ए.के. यांची भेट घेतली तसेच त्यांच्या मार्गदर्शन आणि सहकार्याबद्दल शर्मा यांचे आभार मानले.

हा सन्मान केवळ महानगरपालिकेचे यश नसून संपूर्ण लखनौवासीयांचे कर्तृत्व असल्याचे महापौर म्हणाले. हे यश शहरवासीयांच्या सहकार्याशिवाय आणि जागरूकतेशिवाय शक्य झाले नसते.

महानगरपालिकेच्या सर्व नगरसेवक, अधिकारी व कर्मचाऱ्यांचे अभिनंदन करून ते म्हणाले की, सामूहिक प्रयत्न, परिश्रम आणि समर्पणामुळे लखनौने राष्ट्रीय स्तरावर प्रथम क्रमांक पटकावला आहे. लखनौ स्वच्छ, सुंदर, हरित आणि चांगले शहर बनवण्यासाठी महानगरपालिका संघभावनेने काम करत राहील.

दुसऱ्या क्रमांकावर इंदूर

स्वच्छतेसाठी देशात प्रथम क्रमांकाची ओळख असलेल्या इंदूरने स्वच्छ हवेच्या क्षेत्रातही मोठे यश संपादन केले आहे. स्वच्छ हवा सर्वेक्षण-2026 मध्ये इंदूरला देशात दुसरे स्थान मिळाले आहे.

नवी दिल्ली येथे आयोजित स्वच्छ वायु दिन कार्यक्रमात इंदूरला राष्ट्रीय स्वच्छ वायु प्रशंसा पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. महापौर पुष्यमित्र भार्गव, महापालिका आयुक्त क्षितिज सिंघल आणि स्वच्छता प्रभारी अश्विनी शुक्ला यांनी हा पुरस्कार स्वीकारला.

महापौर पुष्यमित्र भार्गव यांनी यावेळी सांगितले की, हे यश इंदूरच्या जनतेच्या जागरूकता, सहभाग आणि सततच्या प्रयत्नांचे फळ आहे. त्यांनी या यशाचे श्रेय रस्ता साफ करणे, कचरा व्यवस्थापन, लाल दिवा ऑन इंजिन बंद आणि उद्योगात केलेल्या विविध नवनवीन शोधांना दिले.

हे देखील वाचा: आता पत्ता द्यायचा त्रास संपणार! भारतातील प्रत्येक ठिकाणाला मिळेल डिजिटल ओळख, जाणून घ्या काय आहे DIGIPIN