इंडियन रेल्वे कॅटरिंग अँड टुरिझम कॉर्पोरेशन (IRCTC), भारतीय रेल्वेची तिकीट बुकिंग शाखा, ने डिजिटल तिकिटाच्या इतिहासात एक नवीन टप्पा गाठला आहे. आगामी सणासुदीच्या (दिवाळी आणि छठ पूजा) 120 दिवस अगोदर सुरू झालेल्या ॲडव्हान्स रिझर्व्हेशन कालावधी (ARP) बुकिंग दरम्यान IRCTC च्या अधिकृत वेबसाइट आणि मोबाइल ॲपवर प्रचंड रहदारी दिसून आली. रेल्वेच्या म्हणण्यानुसार, 7 सप्टेंबर रोजी इतिहासात प्रथमच एकाच दिवसात एकूण 20,06,353 (20.06 लाखांहून अधिक) तिकिटे आरक्षित झाली. हा विक्रम एवढ्यावरच थांबला नाही तर दुसऱ्या दिवशी म्हणजे ८ सप्टेंबरला या यंत्रणेवर ताण पडत राहिला आणि १९,५०,६९९ तिकिटांचे यशस्वी बुकिंग झाले. सध्या भारतीय रेल्वेच्या एकूण आरक्षित तिकिटांपैकी सुमारे ८९ टक्के तिकिटांचे ऑनलाइन बुकिंग झाले आहे. सर्वात आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे एकाच वेळी करोडो लोकांनी लॉग इन करूनही, वेबसाइट क्रॅश झाली नाही किंवा पेमेंट गेटवेवर पूर्वीप्रमाणे जास्त विलंब झाला नाही. सकाळी 8 वाजता 1.74 कोटी लॉगिन आणि पीक लोड: यंत्रणेने दबाव कसा सहन केला? रेल्वेने जारी केलेल्या आकडेवारीनुसार, AC आणि नॉन-एसी वर्गांसाठी आगाऊ बुकिंग विंडो उघडल्यावर सकाळी 8:00 वाजता सिस्टमवरील वाहतूक शिखरावर असते: 15 मिनिटांत सर्वाधिक बुकिंग: दिवसभरातील एकूण रहदारीचा सर्वात मोठा वाटा सकाळी 8:00 ते 8:15 दरम्यान नोंदवला जातो. 1.74 कोटी दैनिक लॉगिन: आरक्षण विंडो दरम्यान दररोज 1.33 कोटी ते 1.74 कोटी वापरकर्ते सिस्टममध्ये लॉग इन करतात. यशस्वी व्यवहार प्रवाह: दिवसाच्या 8.43% ते 14.14% बुकिंग पहिल्या तासात (8:00 AM ते 9:00 AM) पूर्ण झाले, तर 85% पेक्षा जास्त तिकिटे दिवसाच्या उर्वरित तासांमध्ये सुरळीतपणे आरक्षित झाली. एवढी प्रचंड वाहतूक कशी हाताळली गेली? 4 मोठे तांत्रिक बदल ज्यांनी चित्र बदलले रेल्वे अधिकारी आणि सेंटर फॉर रेल्वे इन्फॉर्मेशन सिस्टीम (CRIS) ने हे भारी भार हाताळण्यासाठी बॅकएंडवर अनेक मोठे अपग्रेड केले आहेत: 1. NGeT पायाभूत सुविधांचे सर्व्हर रिफ्रेश (दुप्पट क्षमता): IRCTC ने त्याचे नेक्स्ट-जनरेशन ई-तिकीटिंग (NGeTecture) सर्व्हर पूर्णपणे अपग्रेड केले आहे. जुने सर्व्हर काढून, अत्याधुनिक हाय-स्पीड सर्व्हर स्थापित केले गेले, ज्यामुळे सिस्टमची एकूण प्रक्रिया क्षमता पूर्वीपेक्षा दुप्पट झाली. सॉफ्टवेअर ऑप्टिमायझेशनद्वारे, डेटाबेस क्वेरीचा प्रतिसाद वेळ मिलिसेकंदांवर आला. 2. अँटी-बॉट तंत्रज्ञान 65% ब्रोकर्सच्या बॉट्सला ब्लॉक करते: तिकीट बुकिंगमध्ये सर्वात मोठा अडथळा म्हणजे अनधिकृत बॉट ट्रॅफिक (स्क्रिप्ट्स/बॉट्स), जे काही सेकंदात हजारो सीट्स ब्लॉक करतात. IRCTC ने टॉप टेक पार्टनर्सच्या सहकार्याने 'अँटी-बॉट' आणि कंटेंट डिलिव्हरी नेटवर्क (CDN) तैनात केले. यामुळे दुर्भावनापूर्ण बॉट ट्रॅफिकमध्ये मोठ्या प्रमाणात 55% ते 65% घट झाली आणि वास्तविक सामान्य प्रवाशांना तिकिट विंडोमध्ये त्वरित प्रवेश मिळाला. 3. 3.04 कोटी बनावट वापरकर्ता आयडींवर कठोर कारवाई: रेल्वे दक्षताने सिस्टमवरील भार कमी करण्यासाठी आणि योग्य बुकिंगसाठी कठोर मोहीम सुरू केली. या अंतर्गत, 3.04 कोटी संशयास्पद वापरकर्ता आयडी कायमचे निष्क्रिय करण्यात आले, तर 6.33 कोटी आयडी पुनर्वैधीकरणाच्या कक्षेत ठेवण्यात आले. याशिवाय 16,000 हून अधिक संशयास्पद ईमेल डोमेन पूर्णपणे ब्लॉक करण्यात आले आहेत. 4. आधार प्रमाणीकरण आणि एजंट्सवर 10 मिनिटांची बंदी: अधिकृत तिकीट एजंट (YTSK, RTSA इ.) द्वारे सकाळी 8:00 ते सकाळी 8:10 या वेळेत पहिल्या 10 मिनिटांमध्ये बुकिंग करण्यावर पूर्ण बंदी आहे. तसेच, केवळ आधार-प्रमाणीकृत अस्सल वापरकर्त्यांना उघडण्याच्या विंडोदरम्यान तिकीट बुक करण्याची परवानगी होती, ज्यामुळे सर्व्हरवरील बनावट रहदारी दूर होते. नवीन Glassmorphism UI (यूजर इंटरफेस) 15 जुलै रोजी लाँच करण्यात आले या तांत्रिक सामर्थ्याला IRCTC च्या नवीन वापरकर्ता इंटरफेस (UI) द्वारे समर्थित केले गेले, ज्याची बीटा आवृत्ती 15 जुलै रोजी सादर करण्यात आली. आधुनिक Glassmorphism डिझाइनवर आधारित हा नवीन इंटरफेस, एकाच स्क्रीनवर स्लीपर, थर्ड एसी आणि सेकंड एसी सीटची उपलब्धता एकाच वेळी दाखवतो. यामुळे प्रवाशांना वेगवेगळ्या क्लासेसचे पान पुन्हा-पुन्हा रिफ्रेश करावे लागत नाही, त्यामुळे सर्व्हरवरील भार अनेक पटींनी कमी होतो. या समन्वयित प्रयत्नांमुळे भारतीय रेल्वेने तांत्रिक स्थिरतेचा हा नवा विक्रम प्रस्थापित केला.