UPI शी संबंधित नवीन शुल्क आणि मर्चंट डिस्काउंट रेट (MDR) ची घोषणा केल्यानंतर, डिजिटल पेमेंट सिस्टम पुन्हा एकदा चर्चेत आली आहे. सरकारने स्पष्ट केले आहे की, व्यक्ती-व्यक्तीवर म्हणजेच P2P पेमेंटवर कोणतेही शुल्क आकारले जाणार नाही. तथापि, नवीन MDR काही मोठ्या व्यापारी व्यवहारांवर लागू होईल. दरम्यान, नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया (NPCI) च्या डेटावरून असे दिसून येते की UPI ॲप मार्केटमध्ये अजूनही दोन परदेशी कंपन्यांच्या ॲप्सचे वर्चस्व आहे. त्याच वेळी, सरकारी बँक SBI किंवा NPCI चे स्वतःचे ॲप BHIM देशातील UPI मार्केटमध्ये आघाडीवर नाही.

या दोन विदेशी कंपन्या वॉलमार्ट-समर्थित PhonePe आणि अल्फाबेट-समर्थित Google Pay आहेत. NPCI च्या आकडेवारीनुसार, UPI मार्केटमध्ये या दोघांचे वर्चस्व आहे. एकूण UPI व्यवहारात या दोन कंपन्यांचा वाटा 80 टक्क्यांहून अधिक आहे. त्याचवेळी BHIM आणि SBI सारख्या मोठ्या नावांना टॉप-5 मध्येही स्थान मिळवता आलेले नाही.

हेही वाचा: UPI पेमेंट 2000 रुपयांपर्यंत मोफत, यापेक्षा जास्त शुल्क आकारले जाईल का?

NPCI नुसार, 2022-23 या आर्थिक वर्षात UPI वर सुमारे 8,375 कोटी व्यवहार झाले. 2024-25 या आर्थिक वर्षात ते सुमारे 20,353 कोटी रुपयांपर्यंत वाढेल. म्हणजे काही वर्षांतच UPI चा वापर झपाट्याने वाढला. 2026 च्या सुरुवातीच्या महिन्यांतही ही गती कायम राहील. अहवालात एप्रिल 2026 मध्ये सुमारे 2,235 कोटी UPI व्यवहार, मे मध्ये 2,320 कोटी, जूनमध्ये 2,272 कोटी, जुलैमध्ये 2,366 कोटी आणि ऑगस्टमध्ये सुमारे 2,451 कोटींची नोंद झाली आहे. याचा सरळ अर्थ असा आहे की दररोजच्या छोट्या आणि मोठ्या पेमेंटसाठी UPI चा वापर भारतात सातत्याने वाढत आहे.

चार वर्षांत दोघांची पकड कशी मजबूत झाली?

NCPI नुसार, PhonePe वर 1,118.51 कोटी आणि Google Pay वर 790.74 कोटी व्यवहार झाले. दोन्ही ॲप्सने मिळून 1,909.25 कोटी व्यवहार केले, जे अहवालात नोंदवलेल्या एकूण ॲप व्यवहारांपैकी सुमारे 78.3% आहे. तर, पेटीएम 196.79 कोटी व्यवहारांसह तिसऱ्या स्थानावर आहे.

हेही वाचा : आता डिस्काउंटच्या नावावर फसवणूक होणार नाही, ई-कॉमर्स कंपन्यांसाठी बदलणार नियम

ऑगस्ट 2022 मध्ये, PhonePe वर 314.67 कोटी आणि Google Pay वर 221.27 कोटी व्यवहार झाले. त्यावेळी दोन्ही ॲप्सचा एकूण हिस्सा सुमारे 80.1% होता. हे ऑगस्ट 2023 मध्ये 81.8% आणि ऑगस्ट 2024 मध्ये 86.8% पर्यंत वाढले. त्याच वेळी, दोघांचा एकत्रित हिस्सा 2025 मध्ये सुमारे 82.4% होता परंतु ऑगस्ट 2026 मध्ये तो 78.3% पर्यंत कमी झाला. म्हणजे, चार वर्षांमध्ये, दोन्ही ॲप्सवरील व्यवहार आणि पहिल्या वेळेत एकूण 20 पटीने वाढ झाली, परंतु 2020 मध्ये एकूण 20% ची वाढ झाली. दोन्हीपैकी 80% च्या खाली आले.

मागे भीम आणि एसबीआय सारखी मोठी नावे

BHIM आणि SBI सारख्या इतर UPI ॲप्सवर देखील व्यवहार वाढले आहेत परंतु त्यांची गती वेगळी होती. ऑगस्ट 2022 मध्ये, BHIM चे 2.499 कोटी व्यवहार आणि SBI ॲपचे 0.539 कोटी व्यवहार झाले. 2023 मध्ये BHIM 2.461 कोटी रुपये आणि SBI 0.410 कोटी रुपये होते. 2024 मध्ये BHIM 2.594 कोटी रुपये आणि SBI 0.9 कोटी रुपयांवर पोहोचले. BHIM 2025 पर्यंत 10.017 कोटी रुपयांपर्यंत वेगाने वाढेल, तर SBI 1.299 कोटी रुपयांपर्यंत वाढेल. ऑगस्ट 2026 मध्ये, BHIM ने 25.369 कोटी व्यवहार आणि SBI ने 2.957 कोटी व्यवहार केले.

हेही वाचा : ताग उद्योगात दबदबा, जगातील 75% उत्पादन, मग विक्रीत देश का मागे?

CRED चे आकडे धक्कादायक आहेत

NCPI नुसार, CRED 1.481 कोटींवरून 14.394 कोटी आणि WhatsApp 0.672 कोटींवरून 18.369 कोटी व्यवहार वाढले. ॲक्सिस बँक ॲप्सने 14.678 कोटी व्यवहार केले आणि कोटक महिंद्रा बँक ॲप्सने 13.779 कोटी व्यवहार केले. विशेष बाब म्हणजे ऑगस्ट 2026 मध्ये केवळ 14.394 कोटी व्यवहार होऊनही CRED ने 57,398.05 कोटी रुपयांचे व्यवहार नोंदवले.