नवी दिल्ली. अंतराळात रॉकेट पाठवणे हे केवळ मोठे प्रक्षेपण वाहने बनवण्यापुरते मर्यादित नाही. यामागील महत्त्वाचे तंत्रज्ञान म्हणजे रॉकेट इंजिन. इंजिने अत्यंत उच्च तापमान, दाब आणि जटिल इंधन प्रणालींमध्ये विश्वसनीयरित्या कार्य करणे आवश्यक आहे. जगातील मोजक्याच देशांनी या क्षेत्रात स्वतःचे तंत्रज्ञान विकसित केले आहे.

1. अमेरिका

रॉकेट इंजिन तंत्रज्ञानात अमेरिका फार पूर्वीपासून आघाडीवर आहे. सरकारी एजन्सींबरोबरच, खाजगी कंपन्या देखील विविध प्रकारचे द्रव आणि मिथेन आधारित इंजिन विकसित करत आहेत. या तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने, अमेरिका प्रक्षेपण प्रणाली चालवते जी अंतराळात जड पेलोड वाहतूक करते.

2. रशिया

रशियाच्या रॉकेट इंजिन तंत्रज्ञानाचा इतिहास खूप जुना आहे. सोव्हिएत काळापासून विकसित झालेल्या इंजिन तंत्रज्ञानाने अंतराळ मोहिमांमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. रशिया अजूनही त्याच्या प्रक्षेपण वाहनांसाठी स्वदेशी प्रोपल्शन प्रणाली तयार करतो.

3.चीन

चीनने आपल्या लाँग मार्च प्रक्षेपण वाहन कुटुंबासाठी विविध रॉकेट इंजिन विकसित केले आहेत. त्याचा स्पेस प्रोग्राम द्रव इंधन आणि आधुनिक प्रणोदन तंत्रज्ञान वापरतो.

4. जपान

प्रगत रॉकेट इंजिन तंत्रज्ञान असलेल्या देशांमध्ये जपानचाही समावेश होतो. त्याची H-IIA आणि त्यानंतरची प्रक्षेपण प्रणाली स्वदेशी इंजिन तंत्रज्ञान वापरते. जपानचा अवकाश कार्यक्रम उच्च-कार्यक्षमतेच्या प्रणोदन प्रणालीवर सतत काम करत आहे.

5. फ्रान्स

युरोपियन अवकाश कार्यक्रमात फ्रान्सची भूमिका विशेष आहे. Ariane 6 चे मुख्य इंजिन Vulcain 2.1 हे फ्रान्समधील ArianeGroup ने विकसित केले आहे. हे द्रव हायड्रोजन आणि द्रव ऑक्सिजन वापरते आणि 1371 kN पर्यंत थ्रस्ट प्रदान करते.

6.भारत

भारताने क्रायोजेनिक आणि अर्ध-क्रायोजेनिक इंजिनच्या क्षेत्रातही आपली क्षमता विकसित केली आहे. ISRO चे CE20 इंजिन LVM3 वरच्या टप्प्याला सामर्थ्य देते आणि 2026 मध्ये 22 टन थ्रस्टची यशस्वी चाचणी घेण्यात आली. त्याच वेळी, अर्ध-क्रायोजेनिक इंजिन प्रोग्राममध्ये सतत चाचण्या चालू आहेत.