फिक्स्ड डिपॉझिट (FD) मध्ये पैसे गुंतवणारे बहुतेक लोक सामान्यतः 1 वर्ष, 3 वर्षे किंवा 5 वर्षांचा पारंपारिक परिपक्वता कालावधी निवडतात. फार कमी गुंतवणूकदारांना याची जाणीव असते की बँका 'विशेष कार्यकाळ' म्हणजेच विशेष कालावधीवर सामान्यपेक्षा चांगले व्याज देतात. असाच एक अतिशय लोकप्रिय आणि धोरणात्मक कार्यकाळ म्हणजे 364 दिवसांची FD (म्हणजे 1 वर्षापेक्षा 1 दिवस कमी). अल्प-मुदतीपासून मध्यम-मुदतीसाठी सुरक्षित गुंतवणूक शोधत असलेल्या लोकांसाठी ही बादली अतिशय आकर्षक बनली आहे. या कार्यकाळात सर्वाधिक परतावा कुठे मिळत आहे आणि त्याचे गणित वेगवेगळ्या वयोगटातील गुंतवणूकदारांसाठी कसे कार्य करते ते समजून घेऊया. ३६४ दिवसांच्या FD वर सर्वाधिक परतावा कोठे उपलब्ध आहे? 364 दिवसांच्या मुदतीवरील व्याजदर बँकेच्या श्रेणीनुसार ठरवले जातात. साधारणपणे, स्मॉल फायनान्स बँका (SFBs) आणि काही निवडक खाजगी बँका या कालावधीत मोठ्या सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकांच्या तुलनेत 0.50% ते 1.25% पर्यंत जास्त व्याजदर देतात. स्मॉल फायनान्स बँक्स (SFBs): सूर्योदय स्मॉल फायनान्स बँक, युनिटी स्मॉल फायनान्स बँक, उत्कर्ष आणि उज्जीवन स्मॉल फायनान्स बँक या वर्गात आघाडीवर आहेत. येथे सामान्य ग्राहकांना 7.75% ते 8.25% पर्यंत वार्षिक व्याज मिळत आहे, तर ज्येष्ठ नागरिकांना 8.25% वरून 8.75% पर्यंत वार्षिक व्याज मिळत आहे. प्रमुख खाजगी बँका: HDFC बँक, ICICI आणि Axis बँक या कालावधीसाठी 6.70% ते 7.10% पर्यंत सामान्य जनतेला आणि 7.20% ते 7.60% पर्यंत ज्येष्ठ नागरिकांना व्याज देत आहेत (फक्त 1 वर्षाच्या आधी). सरकारी बँका: स्टेट बँक ऑफ इंडिया (SBI), बँक ऑफ बडोदा आणि PNB सारख्या सरकारी बँका 364 दिवसांच्या ब्रॅकेटमध्ये सामान्य ग्राहकांना सुमारे 6.50% ते 6.80% आणि ज्येष्ठ नागरिकांना सुमारे 7.00% ते 7.30% परतावा देतात. सामान्य ग्राहक, वरिष्ठ आणि सुपर ज्येष्ठ नागरिक यांचे संपूर्ण गणित: भारतीय बँकिंग प्रणालीमध्ये, गुंतवणूकदारांना त्यांच्या वयानुसार तीन वेगवेगळ्या श्रेणींमध्ये विभागले गेले आहे, जेथे व्याजदरांमध्ये थेट फरक आहे: सामान्य नागरिक (60 वर्षांखालील): त्यांना बँकेचा आधार म्हणजे मानक व्याज दर मिळतो. लघु वित्त बँकांमध्ये 364 दिवसांसाठी सरासरी दर 7.75% ते 8.00% आहे. ज्येष्ठ नागरिक (60 ते 80 वर्षे): बहुतेक बँका ज्येष्ठ नागरिकांना सामान्य दरापेक्षा 0.50% (50 बेस पॉइंट्स) अतिरिक्त प्रीमियम देतात. यामुळे त्यांचा परतावा 8.25% वरून 8.50% पर्यंत वाढतो. सुपर सीनियर सिटीझन (80 वर्षांपेक्षा जास्त): अनेक बँका (जसे की PNB, RBL आणि काही स्मॉल फायनान्स बँका) 80 वर्षांवरील ज्येष्ठ नागरिकांसाठी 'सुपर सीनियर सिटीझन' योजना चालवतात, जी ज्येष्ठ नागरिक दरापेक्षा 0.20% ते 0.25% अतिरिक्त व्याज देते (म्हणजे एकूण 0.75% ते 0.80% सामान्य दरापेक्षा जास्त). ₹5 लाखाच्या गुंतवणुकीवर 364 दिवसांत संभाव्य कमाईचे उदाहरण: श्रेणी अंदाजे व्याज दर (SFBs मध्ये) 364 दिवसांनंतर एकूण व्याज सामान्य नागरिक 8.00% ~ ₹40,000 ₹5,40,000 ज्येष्ठ नागरिक 8.50%, ~520₹ 5,40,000 ₹5,40,000, ज्येष्ठ नागरिक 8.75% ~ ₹43,750 ₹5,43,750 (टीप: वास्तविक परतावा बँकेच्या त्रैमासिक/मासिक चक्रवाढ चक्र आणि दिवस-आधारित व्याज गणनेनुसार थोडासा बदलू शकतो.) 364 दिवसांची FD विशेष का आहे? बँका 364-दिवसांचा कालावधी त्यांच्या तरलता व्यवस्थापनासाठी आणि मालमत्ता-दायित्व जुळत नसलेल्या संतुलनासाठी वापरतात. 365 दिवस (पूर्ण 1 वर्ष) पूर्ण होताच अनेक नियामक आणि तांत्रिक मानके बदलतात, त्यामुळे बँका सहसा 1 दिवस कमी कालावधीसाठी (364 दिवस) आक्रमक व्याजदर सेट करतात जेणेकरून ते एका वर्षात अल्पकालीन भांडवल उभारू शकतील. गुंतवणूकदारांसाठी त्याचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे त्यांचे पैसे जास्त काळ लॉक केलेले नाहीत. एका वर्षापेक्षा कमी कालावधीत, भांडवल व्याजासह परत केले जाते, जे बाजाराच्या कलानुसार पुन्हा गुंतवले जाऊ शकते. गुंतवणूक करण्यापूर्वी सुरक्षा आणि कराचे नियम जाणून घ्या. जास्त व्याज मिळविण्यासाठी कोणत्याही बँकेत पैसे गुंतवण्यापूर्वी सुरक्षा आणि कराचे नियम समजून घेणे फार महत्वाचे आहे: ₹ 5 लाखांपर्यंत सरकारी हमी: मग ती सरकारी बँक असो, खाजगी बँक असो किंवा लघु वित्त बँक असो, DICGC अंतर्गत, भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) ची उपकंपनी, प्रत्येक बँकेच्या प्रत्येक ठेवीदाराची मूळ रक्कम आणि व्याज ₹ 5 लाखांपर्यंत (संपूर्णपणे surected) आहे. त्यामुळे, कोणत्याही एका लघु वित्त बँकेत ₹ 5 लाखांपर्यंतची गुंतवणूक पूर्णपणे सुरक्षित मानली जाते. TDS आणि कर नियम: FD मधून मिळणारे व्याज हे गुंतवणूकदाराच्या टॅक्स स्लॅबनुसार करपात्र आहे. सामान्य नागरिकांसाठी, आर्थिक वर्षातील सर्व FD मधून मिळालेले व्याज ₹४०,००० पेक्षा जास्त असल्यास बँका TDS कापतात. ज्येष्ठ आणि अति ज्येष्ठ नागरिकांसाठी, आयकर कायद्याच्या कलम 80TTB अंतर्गत, ₹ 50,000 पर्यंतच्या व्याज उत्पन्नाला करातून पूर्णपणे सूट दिली जाते आणि TDS देखील केवळ ₹ 50,000 पेक्षा जास्त व्याजावर कापला जातो. तुमचे एकूण उत्पन्न करपात्र नसल्यास, सामान्य नागरिक फॉर्म 15G सबमिट करू शकतात आणि TDS टाळण्यासाठी ज्येष्ठ नागरिक फॉर्म 15H सबमिट करू शकतात.