हवामानात थोडासा बदल होताच- मग ती पावसानंतरची थंडी असो किंवा हिवाळ्यात वाढणारी उष्णता असो- लहान मुलांच्या आरोग्यावर सर्वात आधी परिणाम होतो. शाळा आणि खेळादरम्यान मुले सतत जीवाणू आणि विषाणूंच्या संपर्कात असतात. कमकुवत रोगप्रतिकारक शक्तीमुळे, अनेक मुले दर 15-20 दिवसांनी सर्दी, खोकला, घशातील संसर्ग, फ्लू किंवा विषाणूजन्य तापास बळी पडतात. मुलांचे नाजूक यकृत आणि आतड्यांना वारंवार अँटिबायोटिक्स किंवा कफ सिरप देणे चांगले नाही. बालरोगतज्ञ आणि पोषणतज्ञांच्या मते, मुलांना हंगामी रोगांपासून सुरक्षित ठेवण्याचा सर्वात टिकाऊ आणि सुरक्षित मार्ग म्हणजे त्यांच्या आहारात नैसर्गिक प्रतिकारशक्ती वाढवणारे सुपरफूड समाविष्ट करणे. लहानपणापासूनच जर मुलांना त्यांच्या आहारात योग्य पोषणद्रव्ये दिली तर त्यांचे शरीर स्वतःच संसर्गाशी लढण्यास पूर्णपणे सक्षम होते. लिंबूवर्गीय फळे आणि आवळा: व्हिटॅमिन सी चे संरक्षणात्मक कवच व्हिटॅमिन सी मुलांच्या रोगप्रतिकारक शक्तीचा सर्वात मूलभूत सैनिक आहे. हे शरीरातील पांढऱ्या रक्त पेशींची निर्मिती आणि कार्यक्षमता वाढवते, ज्यामुळे संक्रमणास कारणीभूत जंतू नष्ट होतात. कोणती फळे द्यावीत : मुलांच्या रोजच्या आहारात संत्री, गोड लिंबू, किवी, स्ट्रॉबेरी आणि पेरू या ताजी हंगामी फळांचा समावेश करा. आवळ्याची जादू: आवळा हा व्हिटॅमिन-सीचा सर्वात समृद्ध नैसर्गिक स्रोत आहे. त्यात संत्र्यापेक्षा 20 पट जास्त व्हिटॅमिन सी असते. आवळा तुरट असल्याने मुले थेट आवळा खात नाहीत, त्यांना घरी बनवलेला आवळा मुरब्बा, आवळा कँडी किंवा अर्धा चमचा आवळा पावडर मधासोबत देऊ शकता. हे मुलांची श्वसन प्रणाली मजबूत करते आणि त्यांना हंगामी ऍलर्जी आणि सर्दीपासून संरक्षण करते. भिजवलेले बदाम आणि अक्रोड: झिंक आणि व्हिटॅमिन ईचे भांडार. सुका मेवा मुलांच्या शारीरिक आणि मानसिक विकासासाठी आवश्यक आहे, परंतु बदाम आणि अक्रोड बदलत्या हवामानात विशेष संरक्षण देतात. व्हिटॅमिन-ई आणि झिंक: बदाम व्हिटॅमिन-ईचा उत्कृष्ट स्रोत आहे, जो पेशींना ऑक्सिडेटिव्ह तणावापासून वाचवतो. अक्रोडमध्ये ओमेगा-३ फॅटी ॲसिड आणि झिंक मुबलक प्रमाणात असतात, जे फुफ्फुसातील जळजळ कमी करण्यास आणि रोगप्रतिकारक शक्ती पेशी सक्रिय ठेवण्यास मदत करतात. खायला देण्याची योग्य पद्धत: 4-5 बदाम आणि 1 अक्रोड रात्रभर पाण्यात भिजत ठेवा. सकाळी त्याची साल काढून मुलांना चावून खायला द्यावी. जर मूल ते थेट खाण्यास नाखूष असेल तर ते कोमट दूध किंवा दलिया/ओट्समध्ये मिसळून स्मूदी म्हणून दिले जाऊ शकते. ताजे दही आणि ताक: मजबूत आतडे ही खरी प्रतिकारशक्तीची गुरुकिल्ली आहे. वैद्यकीय शास्त्रानुसार, आपल्या शरीराची 70 टक्के प्रतिकारशक्ती आतड्यांमध्ये (गट हेल्थ) असते. जर मुलाची पचनसंस्था निरोगी राहिली आणि आतड्यांमध्ये चांगल्या बॅक्टेरियाचे संतुलन असेल तर कोणताही संसर्ग सहजासहजी हल्ला करू शकत नाही. प्रोबायोटिक्सचा नैसर्गिक स्रोत: मुलांना बाजारातील चवीनुसार किंवा पॅक केलेले गोड दही न देता घरी ताजे तयार केलेले दही खायला द्या. त्यात 'लॅक्टोबॅसिलस' सारखे जिवंत प्रोबायोटिक बॅक्टेरिया असतात, जे पचनसंस्था निरोगी ठेवतात आणि पोटातील संसर्ग, डायरिया आणि हंगामी फ्लूपासून संरक्षण करतात. कसे द्यावे : दुपारच्या जेवणात एक वाटी साधे दही किंवा भाजलेले जिरे आणि खडे मीठ टाकून ताक स्वरूपात द्यावे. लक्षात ठेवा की बदलत्या हवामानात, संध्याकाळी किंवा रात्री दही देणे टाळा, जेणेकरून खोकल्याचा त्रास होणार नाही. हळद आणि जायफळ असलेले कोमट दूध: पारंपारिक अँटीसेप्टिक टॉनिक आयुर्वेदात, 'गोल्डन मिल्क' म्हणजेच हळद असलेले दूध हे लहान मुलांच्या हंगामी आजारांवर सर्वात जुने आणि परीक्षित घरगुती उपाय आहे. कर्क्युमिनचे चमत्कारिक गुणधर्म: हळदीमध्ये असलेले 'कर्क्युमिन' एक शक्तिशाली अँटी-व्हायरल, अँटी-बॅक्टेरियल आणि अँटी-इंफ्लेमेटरी कंपाऊंड आहे. यामुळे घसा खवखवणे, छातीत जळजळ होणे आणि रात्री होणारा कोरडा खोकला त्वरित शांत होतो. तयार करण्याची योग्य पद्धत: रात्री झोपण्यापूर्वी एक ग्लास कोमट दुधात एक चिमूटभर शुद्ध हळद, एक चिमूटभर जायफळ आणि अर्धा चमचा शुद्ध देशी तूप किंवा थोडा मध मिसळा. जायफळ बाळांना शांत झोप घेण्यास मदत करते, तर तूप घशातील कोरडेपणा दूर करते. हे पेय बदलत्या हवामानात रात्रभर मुलांच्या शरीराला अंतर्गत उष्णता प्रदान करते. हंगामी हिरव्या पालेभाज्या आणि रताळे: बीटा-कॅरोटीनचे पॉवरहाऊस. मुलांच्या ताटात जंक फूड आणि रिफाइंड पिठापासून बनवलेल्या पदार्थांऐवजी रंगीबेरंगी भाज्यांचा समावेश करणे खूप महत्त्वाचे आहे. पालक आणि मेथी: हिरव्या पालेभाज्यांमध्ये फोलेट, लोह, व्हिटॅमिन ए आणि अँटीऑक्सिडंट्स मुबलक प्रमाणात असतात, जे शरीरात नवीन प्रतिपिंडांच्या निर्मितीला गती देतात. रताळे: मुले रताळे मोठ्या उत्साहाने खातात. हे बीटा-कॅरोटीन (व्हिटॅमिन ए) चा समृद्ध स्रोत आहे. व्हिटॅमिन ए आपल्या शरीरातील श्लेष्म पडदा (नाक, घसा आणि फुफ्फुसाचा आतील पडदा) मजबूत ठेवते, ज्यामुळे विषाणू आणि जीवाणू शरीरात प्रवेश करू शकत नाहीत. रताळे उकडलेले किंवा हलक्या तुपात भाजून मुलांना नाश्त्यासाठी चाट म्हणून दिले जाऊ शकतात. मुलांची प्रतिकारशक्ती मजबूत ठेवण्यासाठी 3 महत्वाच्या खबरदारी पांढऱ्या साखर आणि पॅक केलेले स्नॅक्स नियंत्रित करा: जास्त साखर, चिप्स, कोल्ड ड्रिंक्स आणि पॅक केलेले पदार्थ मुलांच्या रोगप्रतिकारक पेशी (न्यूट्रोफिल्स) कित्येक तास मंदावतात, ज्यामुळे संसर्गाचा धोका 50% वाढतो. पुरेसे पाणी आणि हायड्रेशन: हवामान बदलत असताना, मुले तहान लागल्यावरही पाणी पिणे विसरतात. शरीरात पाण्याच्या कमतरतेमुळे श्लेष्मा सुकते आणि जंतू सहज चिकटतात. दिवसभर कोमट पाणी, नारळ पाणी किंवा ताजे घरगुती सूप द्या. 8 ते 10 तासांची गाढ झोप: झोपेच्या वेळी शरीरात 'सायटोकाइन्स' नावाची प्रथिने बाहेर पडतात, जी संसर्ग आणि तणावाशी लढतात. मुले वेळेवर झोपतात आणि रात्री पुरेशी झोप घेतात याची खात्री करा.