आयआयटी बॉम्बेच्या एका विद्यार्थ्याने आत्महत्या केली आणि तेव्हापासून सतत वाद सुरू आहेत. आत्महत्येचे कारण अद्याप समोर आले नसून, संस्थेत आपल्या मुलाशी जातीच्या आधारे भेदभाव केला जात असल्याचा आरोप मृत विद्यार्थ्याच्या कुटुंबीयांनी केला आहे, त्यामुळे तो नाराज होता. हा विद्यार्थी फोनवरून पेपरमध्ये कॉपी करत असल्याचे संस्थेने सांगितले, त्यानंतर त्याला समजावून सांगण्यात आले. या संपूर्ण प्रकरणाचा तपास अद्याप सुरूच आहे पण दरम्यानच्या काळात दोन प्रकरणांनी सर्वांचे लक्ष वेधून घेतले आहे. पहिला मुद्दा म्हणजे आयआयटीसारख्या संस्थांमधील विद्यार्थ्यांच्या आत्महत्येच्या वाढत्या घटना. दुसरा मुद्दा म्हणजे जातीच्या आधारावर विद्यार्थ्यांवर होत असलेला भेदभाव.

हिंदुस्तान टाइम्सच्या रिपोर्टमध्ये सोशल मीडियावर सुरू असलेल्या चर्चेदरम्यान एक मोठा खुलासा समोर आला आहे. २०२०-२१ आणि २०२४-२५ दरम्यान देशभरातील आयआयटीमध्ये किमान ५३ विद्यार्थ्यांचा मृत्यू झाल्याचे या अहवालात नमूद करण्यात आले आहे. त्यापैकी 45 मृत्यू आत्महत्या म्हणून नोंदवले गेले, तर आठ प्रकरणे इतर अनैसर्गिक मृत्यू म्हणून सूचीबद्ध आहेत. विशेष म्हणजे मृत विद्यार्थ्यांमध्ये ५४.७ टक्के म्हणजेच २९ विद्यार्थी एससी, एसटी आणि ओबीसी समाजातील होते. आयआयटीने शिक्षण मंत्रालयाला दिलेल्या अधिकृत आकडेवारीत ही माहिती समोर आली आहे.

हेही वाचा : TRAI दूरसंचार कंपन्यांवर कडक! ग्राहकांना डेटाशिवाय रिचार्ज भरावा लागेल

मृतांची संख्या सातत्याने वाढत होती

शिक्षण मंत्रालयाला पाठवलेल्या IIT च्या आकडेवारीनुसार 2020-21 मध्ये पाच विद्यार्थ्यांच्या मृत्यूची नोंद झाली आहे. यानंतर 2021-22 आणि 2022-23 मध्ये प्रत्येकी सहा मृत्यू झाले. 2023-24 मध्ये ही संख्या अचानक 17 आणि 2024-25 मध्ये 19 पर्यंत वाढली. याचा अर्थ असा की, पाच वर्षांत एकूण ५३ मृत्यूंपैकी ३६ मृत्यू केवळ गेल्या दोन वर्षांत झाले आहेत. एकूण मृत्यूंमध्ये आत्महत्येचा वाटा सुमारे ८४.९ टक्के इतका आहे जो सतत चिंता वाढवत आहे. 2024-25 मध्ये नोंदवलेल्या 19 मृत्यूंपैकी सहा अनैसर्गिक मृत्यू म्हणून वर्गीकृत करण्यात आले आहेत.

एससी, एसटी आणि ओबीसी विद्यार्थ्यांचा डेटा

आयआयटी बॉम्बेमध्ये साहिलच्या आत्महत्येप्रकरणी कुटुंबीयांनी जातीवाचक छळाचा आरोप केला असून सोशल मीडियावर याबाबत चर्चा सुरू आहे. अशा परिस्थितीत एससी, एसटी आणि ओबीसी विद्यार्थ्यांच्या मृत्यूशी संबंधित आकडेवारी अधिक महत्त्वाची ठरते. हिंदुस्टार टाईम्सच्या रिपोर्टनुसार, 23 मृत्यू सामान्य श्रेणीतील विद्यार्थ्यांचे होते. ओबीसी प्रवर्गातील 12, एससी प्रवर्गातील 10, एसटी प्रवर्गातील सात आणि ईडब्ल्यूएस प्रवर्गातील एका विद्यार्थ्यांच्या मृत्यूची नोंद झाली आहे. अशा प्रकारे, एससी, एसटी आणि ओबीसी प्रवर्गांसह 29 मृत्यू झाले, म्हणजे एकूण 54.7 टक्के.

मात्र, खुद्द हिंदुस्तान टाइम्सच्या वृत्तात ही आकडेवारी एससी, एसटी आणि ओबीसींच्या प्रवेशाचे प्रमाण म्हणून सांगण्यात आली आहे. सर्वसाधारण प्रवर्गातील २३ मृत विद्यार्थ्यांपैकी सात मृत्यू अनैसर्गिक मृत्यू म्हणून नोंदवण्यात आले आहेत. याउलट, सर्व 12 ओबीसी प्रकरणे आणि सर्व सात एसटी प्रकरणे आत्महत्या म्हणून नोंदली गेली. एससी प्रवर्गातील 10 प्रकरणांपैकी नऊ आत्महत्या होत्या. EWS चे एक प्रकरण देखील आत्महत्या म्हणून नोंदवले गेले. मृत्यूचे प्रमाण प्रवेशाच्या प्रमाणात आहे परंतु आत्महत्यांच्या बाबतीत एससी, एसटी आणि ओबीसी प्रवर्गातील मुलांची संख्या अधिक आहे. तथापि, ही आकडेवारी संस्थांमधील जातीय भेदभावाशी थेट जोडली जाऊ शकत नाही. आयआयटीसारख्या संस्थांमधील अभ्यासाच्या दबावामुळे विद्यार्थ्यांच्या आत्महत्येच्या घटनांमध्ये सातत्याने वाढ होत आहे.

हेही वाचा- 'बदली-पोस्टिंगच्या नावावर पैसा गोळा केला जातोय', तेजस्वीचा सरकारवर मोठा आरोप

प्रकरणे सातत्याने वाढत आहेत

केवळ आयआयटीच नव्हे तर देशातील इतर शैक्षणिक संस्थांमध्येही विद्यार्थ्यांच्या आत्महत्येच्या घटनांमध्ये सातत्याने वाढ होत आहे. या प्रकरणांबाबत देशभरात चिंतेचे वातावरण असून ते कमी करण्याचे प्रयत्नही सुरू आहेत. मागील तीन वर्षांच्या तुलनेत 2023-24 आणि 2024-25 मध्ये IIT मध्ये विद्यार्थ्यांच्या मृत्यूची संख्या लक्षणीयरीत्या वाढली आहे. हे आकडे सतत घाबरवणारे आहेत आणि ते कमी करण्यात संस्थांना यश येत नाही.