कोहिमा/दिमापूर. ईशान्येतील दारूबंदी राज्य नागालँडमधून एक हृदयद्रावक शोकांतिका समोर आली आहे. कथितरित्या विषारी आणि भेसळयुक्त मद्य प्राशन केल्याने राज्यात किमान 19 जणांना आपला जीव गमवावा लागला आहे, तर इतर अनेक बळींची प्रकृती चिंताजनक आहे. पीडितांना तातडीने जवळच्या रुग्णालयात दाखल करण्यात आले आहे, जिथे डॉक्टर त्यांचे प्राण वाचवण्यासाठी धडपडत आहेत. या दु:खद घटनेचे वृत्त पसरताच राज्याचे प्रशासन, उत्पादन शुल्क विभाग आणि पोलीस विभागात खळबळ उडाली.

नागालँडमध्ये 'नागालँड लिकर टोटल प्रोहिबिशन' (NLTP) कायद्यान्वये मद्यविक्री आणि उत्पादनावर संपूर्ण बंदी लागू आहे. अशा स्थितीत एवढ्या मोठ्या प्रमाणात लोकांच्या मृत्यूने राज्यात सुरू असलेले अवैध दारू आणि सीमापार तस्करीचे भूमिगत जाळे उघड झाले आहे. घटनेनंतर ताबडतोब कायदा आणि सुव्यवस्थेचा आढावा घेत पोलिसांनी राज्यव्यापी सखोल छापा मोहीम सुरू केली, ज्या अंतर्गत आतापर्यंत 3,000 हून अधिक अवैध दारूच्या बाटल्या जप्त करण्यात आल्या आहेत.

रुग्णालयाच्या सूत्रांकडून आणि स्थानिक प्रशासनाकडून मिळालेल्या माहितीनुसार, पीडितांनी स्थानिक बुटलेगकडून दारू खरेदी केली होती. ते प्यायल्यानंतर काही तासांतच लोकांना गंभीर शारीरिक समस्यांना सामोरे जावे लागले.

• 
  

  लक्षणे आणि वेगाने बिघडणारी स्थिती: असह्य पोटदुखी, तीव्र डोकेदुखी, सतत उलट्या आणि श्वास घेण्यास त्रास होत असल्याच्या तक्रारी पीडितांनी केल्या आहेत. काही पीडितांनी रुग्णालयात पोहोचण्यापूर्वीच त्यांची दृष्टी धूसर झाल्याची आणि पूर्णपणे गायब झाल्याचे सांगितले.

  
  


• 
  

  रुग्णालयात गोंधळ : जेव्हा त्यांची प्रकृती बिघडली तेव्हा त्यांच्या कुटुंबीयांनी त्यांना स्थानिक आरोग्य केंद्र आणि जिल्हा रुग्णालयात नेले, जिथे डॉक्टरांच्या सर्व प्रयत्नांनंतरही 19 लोकांचा मृत्यू झाला.

  
  


• 
  

  मिथाइल अल्कोहोलचा संशय: डॉक्टर आणि फॉरेन्सिक तज्ज्ञांचा प्राथमिक अंदाज असा आहे की, दारू अत्यंत मादक बनवण्यासाठी त्यात औद्योगिक सॉल्व्हेंट म्हणून वापरल्या जाणाऱ्या विषारी 'मिथाइल अल्कोहोल' (मेटालॉल) ची मोठ्या प्रमाणात भेसळ केली जाते, ज्यामुळे शरीरातील अंतर्गत अवयव काही तासांत निकामी होतात.

  
  

घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन पोलीस महासंचालक (डीजीपी) आणि गृह विभागाच्या सूचनेनुसार विशेष तपास पथक (एसआयटी) स्थापन करण्यात आले आहे. सीमावर्ती भागात आणि अवैध दारूच्या अड्ड्यांवर पोलिसांनी वेगाने छापे टाकले:

• 
  

  मोठा माल जप्त: छाप्यादरम्यान विविध गुप्त गोदामे, ढाबे आणि अवैध दारुच्या एकूण तीन हजार बाटल्या अवैध व बनावट दारू जप्त करण्यात आल्या.

  
  


• 
  

  अवैध डिस्टिलरी आणि नेटवर्कवर कारवाई: बनावट लेबल लावून निकृष्ट दर्जाच्या दारूच्या बाटल्यांची ठिकाणे पोलिसांनी सील केली आहेत. याशिवाय आसाम आणि आसपासच्या सीमावर्ती भागातून दारूची अवैध तस्करी करणाऱ्या सिंडिकेटवर कारवाई सुरू करण्यात आली आहे.

  
  


• 
  

  अनेक संशयित ताब्यात: पोलिसांनी दोषी खून, भेसळ आणि प्रतिबंध कायदा (एनएलटीपी कायदा) च्या विविध कलमांखाली गुन्हा दाखल केला असून अनेक दारू माफिया आणि स्थानिक विक्रेत्यांना ताब्यात घेऊन त्यांची चौकशी सुरू केली आहे.

  
  

नागालँडमध्ये 1989 पासून संपूर्ण बंदी लागू आहे, परंतु या ताज्या शोकांतिकेने पुन्हा एकदा मनाईच्या ग्राउंड वास्तविकतेवर जोरदार चर्चा सुरू केली आहे:

• 
  

  समांतर काळा बाजाराचा उदय: नागरी संस्था, डॉक्टर आणि स्थानिक बुद्धिजीवी सांगतात की, संपूर्ण बंदी असूनही, शेजारील राज्यातून दारूची तस्करी केली जाते किंवा स्थानिक पातळीवर उत्पादित केलेली विषारी दारू राज्यात सहज उपलब्ध आहे.

  
  


• 
  

  गुणवत्ता नियंत्रणाचा अभाव: दारूबंदीमुळे दारूची गुणवत्ता तपासली जात नाही, त्यामुळे समाजकंटक अधिक नफा मिळवण्यासाठी रसायनमिश्रित बनावट दारू विकतात आणि त्याचा पहिला बळी गरीब व मजूर वर्ग होतो.

  
  


• 
  

  कायद्याच्या फेरविचाराची मागणी : या दुर्घटनेनंतर राज्यातील राजकीय पक्ष आणि सामाजिक संघटनांमध्ये दारूबंदी कायदा सुरू ठेवायचा की कठोर नियम आणि देखरेखीसह व्यावहारिक तोडगा काढायचा, या चर्चेला उधाण आले आहे.

  
  

राज्याच्या आरोग्य विभागाने सर्व जिल्हा मुख्य वैद्यकीय अधिकाऱ्यांना (सीएमओ) उच्च सतर्क राहण्याचे निर्देश दिले आहेत जेणेकरून अल्कोहोल विषबाधाचे कोणतेही नवीन प्रकरण आढळल्यास ताबडतोब अँटीडोट्स आणि व्हेंटिलेटर सपोर्ट प्रदान केला जाऊ शकतो.

प्रशासनाने जाहीर घोषणा करून स्थानिक लोकांना आवाहन केले आहे की त्यांनी कोणत्याही संशयास्पद किंवा बेकायदेशीर स्रोतातून खरेदी केलेली दारू पिऊ नये. जर एखाद्या व्यक्तीने नुकतेच असे मद्य प्राशन केले असेल आणि अंधुक दिसण्याची किंवा अस्वस्थतेची तक्रार असेल तर त्याने वेळ न घालवता ताबडतोब जवळच्या हॉस्पिटलशी संपर्क साधावा.