भारतीय ग्राहकोपयोगी वस्तू आणि गृह इलेक्ट्रॉनिक्स उद्योग येत्या काही वर्षांत अभूतपूर्व वाढीच्या एका नव्या टप्प्यात प्रवेश करणार आहे. उद्योग विश्लेषक आणि अलीकडील बाजार अभ्यास अहवालानुसार, देशातील ग्राहक टिकाऊ वस्तूंची बाजारपेठ 2030 पर्यंत सुमारे 10 ते 11 टक्के मजबूत चक्रवाढ वार्षिक वाढ दराने (CAGR) वाढण्याची अपेक्षा आहे. ₹3.25 लाख कोटी (सुमारे 38 ते 40 अब्ज डॉलर्स) ते मोठ्या आकारात पोहोचण्याचा अंदाज आहे.

वाढणारे दरडोई उत्पन्न, जलद शहरीकरण, विजेची उपलब्धता आणि टियर-2 आणि टियर-3 शहरांमध्ये गृहोपयोगी वस्तूंची वाढती स्वीकृती यामुळे हे क्षेत्र भारतीय उत्पादन आणि किरकोळ विक्रीचे सर्वात वेगवान इंजिन बनले आहे.

भारतीय कुटुंबांच्या प्राधान्यक्रमातील संरचनात्मक बदलांमुळे, एअर कंडिशनर (AC), रेफ्रिजरेटर, वॉशिंग मशीन आणि स्मार्ट टीव्ही या आता चैनीच्या वस्तू बनल्या नाहीत तर त्या मूलभूत दैनंदिन गरजा बनल्या आहेत. खालील घटक बाजाराच्या या जलद विस्ताराला चालना देत आहेत:

• 
  

  प्रीमियम आणि स्मार्ट उपकरणांची वाढती क्रेझ: भारतीय ग्राहक आता केवळ मूलभूत वैशिष्ट्यांसह परवडणारी मॉडेल्स शोधत नाहीत, तर ऊर्जा-कार्यक्षम (5-स्टार इन्व्हर्टर), IoT-सक्षम आणि AI-सक्षम स्मार्ट उपकरणांसाठी अतिरिक्त खर्च करण्यास तयार आहेत.

  
  


• 
  

  सुलभ ग्राहक वित्तपुरवठा: नो-कॉस्ट EMI, 'Buy Now Pay Later' (BNPL) आणि सोपे क्रेडिट कार्ड पर्यायांमुळे मध्यम आणि निम्न-मध्यमवर्गीय कुटुंबांसाठी 30,000 ते 60,000 रुपयांच्या श्रेणीतील मोठी उपकरणे खरेदी करणे अतिशय सुलभ झाले आहे.

  
  


• 
  

  टियर-2, 3 आणि ग्रामीण बाजारपेठेचा उदय: मेट्रो शहरांमधील बाजारपेठ संपृक्ततेकडे वाटचाल करत आहे, तर नॉन-मेट्रोपॉलिटन शहरे आणि ग्रामीण भारतातील प्रवेश दर अजूनही जागतिक सरासरीपेक्षा खूपच कमी आहे. ग्रामीण विद्युतीकरण आणि जल जीवन मिशन सारख्या उपक्रमांनी या भागात वॉशिंग मशीन आणि रेफ्रिजरेटरच्या मागणीला अभूतपूर्व चालना दिली आहे.

  
  


• 
  

  हवामान बदल आणि उष्णता नोंदी: भारतातील उन्हाळा आणि तीव्र उष्णतेच्या लाटेमुळे एअर कंडिशनरची मागणी हंगामी नसून सुमारे 8-9 महिन्यांची नियमित गरज बनली आहे.

  
  

देशांतर्गत उत्पादन बळकट करण्यासाठी भारत सरकारची धोरणे या बाजारपेठेला स्वावलंबी बनविण्याचा कणा असल्याचे सिद्ध झाले आहे:

• 
  

  उत्पादन लिंक्ड प्रोत्साहन योजना (PLI योजना): पांढऱ्या वस्तूंसाठी (प्रामुख्याने एअर कंडिशनर आणि एलईडी दिवे) पीएलआय योजनेअंतर्गत कोट्यवधी रुपयांची नवीन भांडवली गुंतवणूक आली आहे. कंप्रेसर, कॉपर ट्युबिंग आणि पीसीबीए यांसारख्या महत्त्वाच्या घटकांसाठी पूर्वी देश पूर्णपणे चीन किंवा दक्षिण-पूर्व आशियावर अवलंबून होता, आता त्यांचे स्थानिक उत्पादन 50 ते 60 टक्क्यांनी वाढले आहे.

  
  


• 
  

  जागतिक निर्यातीचे केंद्र बनण्याची तयारी: देशांतर्गत मागणी पूर्ण करण्याबरोबरच, व्होल्टास, डिक्सन टेक्नॉलॉजीज, हॅवेल्स, एलजी इंडिया आणि सॅमसंग सारख्या कंपन्या भारताला मध्य पूर्व, आफ्रिका आणि सार्क देशांसाठी जागतिक निर्यात केंद्र म्हणून विकसित करत आहेत.

  
  

2030 पर्यंत 3.25 लाख कोटी रुपयांच्या या लक्ष्यातील विविध श्रेणींचा वाटा वेगाने बदलत आहे:

• 
  

  एअर कंडिशनर (आरएसी): या श्रेणीमध्ये सर्वाधिक वार्षिक 14 ते 16 टक्के वाढ अपेक्षित आहे. सध्या भारतात एसीचा देशांतर्गत प्रवेश केवळ 8 ते 9 टक्के आहे, जो 2030 पर्यंत 18 ते 20 टक्क्यांपर्यंत वाढण्याची अपेक्षा आहे.

  
  


• 
  

  रेफ्रिजरेटर्स: सिंगल डोअरमधून फ्रॉस्ट-फ्री आणि साइड-बाय-साइड मोठ्या क्षमतेच्या रेफ्रिजरेटर्सकडे ग्राहकांचे वेगाने स्थलांतर होत आहे.

  
  


• 
  

  वॉशिंग मशीन: अर्ध-स्वयंचलित मशीनच्या जागी पूर्ण-स्वयंचलित आणि फ्रंट-लोड मशीनची मागणी टियर-2 आणि टियर-3 शहरांमध्ये वेगाने वाढत आहे.

  
  


• 
  

  स्मार्ट आणि कनेक्टेड होम एंटरटेनमेंट: मोठ्या स्क्रीनचे 4K/8K स्मार्ट टीव्ही आणि कनेक्टेड होम अप्लायन्सेस प्रत्येक घरात मुख्य प्रवाहात येत आहेत.

  
  

अहवालानुसार, ग्राहकोपयोगी वस्तूंच्या विक्रीत ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मचा (अमेझॉन, फ्लिपकार्ट) वाटा वाढला आहे, परंतु इलेक्ट्रॉनिक्सच्या बाबतीत, 'टच अँड फील' अजूनही भारतीय खरेदीदारासाठी निर्णायक घटक आहे. म्हणूनच रिलायन्स डिजिटल, क्रोमा, विजय सेल्स आणि स्थानिक मल्टी-ब्रँड शोरूम्स सारखे मोठे किरकोळ विक्रेते आता सर्वचॅनेल मॉडेलवर काम करत आहेत, जिथे ग्राहक ऑनलाइन संशोधन करत आहेत आणि वैयक्तिक अनुभवासह आणि तत्काळ वितरणासह स्टोअरमधून उत्पादन खरेदी करतात.

ग्राहकोपयोगी टिकाऊ वस्तू क्षेत्राचा हा अभूतपूर्व विस्तार देशाच्या अर्थव्यवस्थेला केवळ नवीन चालना देणार नाही, तर सेमीकंडक्टर पॅकेजिंग, घटक उत्पादन, पुरवठा साखळी लॉजिस्टिक आणि विक्रीपश्चात सेवा नेटवर्कमध्ये लाखो नवीन प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष रोजगाराच्या संधी निर्माण करेल.