युनायटेड स्टेट्समधील आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) च्या शर्यतीत, जागतिक तंत्रज्ञानावरील वर्चस्व आणि संबंधित धोरणात्मक चर्चा दरम्यान, डोनाल्ड ट्रम्प यांनी एक मोठे आणि लोकप्रिय विधान केले आहे. सिलिकॉन व्हॅलीतील टॉप टेक दिग्गज, गुंतवणूकदार आणि जागतिक थिंक टँकमध्ये AI च्या भविष्याविषयी सध्या जोरदार चर्चा सुरू आहे. दरम्यान, ट्रम्प म्हणाले की, 'कृत्रिम बुद्धिमत्ता' हा शब्द या उदयोन्मुख तंत्रज्ञानाची खरी क्षमता, व्याप्ती आणि शक्ती पूर्णपणे परिभाषित करण्यास असमर्थ आहे. त्याला आता फक्त 'सुपरइंटिलिजन्स' म्हणायला हवे, असे त्यांचे मत आहे. या तंत्रज्ञानाचे मानवी सभ्यतेच्या इतिहासातील एक युगकालीन वळण असे वर्णन करताना ट्रम्प यांनी त्याची तुलना 18 व्या शतकातील औद्योगिक क्रांती आणि 20 व्या शतकातील इंटरनेट क्रांतीशी केली आहे. आगामी काळात या दोन ऐतिहासिक बदलांपेक्षा हे तंत्रज्ञान अधिक शक्तिशाली आणि दूरगामी सिद्ध होईल, असा त्यांचा दावा आहे. इंटरनेट आणि औद्योगिक क्रांतीच्या पलीकडे: ट्रम्प यांनी ही ऐतिहासिक तुलना का केली? आपल्या भाषणात आणि मुलाखतीत ट्रम्प यांनी स्पष्ट केले की जेव्हा वाफेचे इंजिन, कारखाने आणि विजेच्या आगमनाने औद्योगिक क्रांती जगात आली तेव्हा त्याने मानवी श्रम आणि उत्पादनाच्या पद्धती पूर्णपणे बदलल्या. त्याचप्रमाणे, 1990 च्या दशकातील इंटरनेट क्रांतीने माहितीची देवाणघेवाण आणि दळणवळणाच्या संपूर्ण लँडस्केपला आकार दिला. पण एआय हे केवळ अंगमेहनती किंवा संप्रेषण सुलभ करण्यापुरते मर्यादित नाही, तर ते मानवी मेंदूची विचार करण्याची, निर्णय घेण्याची, जटिल समस्या सोडवण्याची आणि नवीन तंत्रज्ञानाला जन्म देण्याची क्षमता देखील मागे टाकत आहे. ट्रम्प यांच्या म्हणण्यानुसार, जेव्हा मशीन मानवी बुद्धिमत्तेपेक्षा कितीतरी पटीने वेगाने विश्लेषण करू लागतील तेव्हा ते जगातील प्रत्येक व्यवस्था, अर्थव्यवस्था आणि भू-राजकीय समीकरण बदलेल. म्हणूनच याकडे केवळ एक 'साधन' किंवा सामान्य बुद्धिमत्ता न पाहता 'सुपर इंटेलिजन्स' म्हणून पाहिले पाहिजे. जागतिक तांत्रिक वर्चस्व आणि अमेरिका विरुद्ध चीनची एआय शर्यत: ट्रम्प यांच्या या विधानामागे जागतिक तांत्रिक वर्चस्व आणि राष्ट्रीय सुरक्षेशी संबंधित एक खोल भू-राजकीय पैलूही दडलेला आहे. प्रगत सेमीकंडक्टर चिप्स, क्वांटम कॉम्प्युटिंग, लार्ज लँग्वेज मॉडेल्स (LLMs) आणि सुपरकॉम्प्युटिंगवरून सध्या युनायटेड स्टेट्स आणि चीनमध्ये नवीन प्रकारचे 'शीतयुद्ध' सुरू आहे. अमेरिकेला कोणत्याही किंमतीवर सुपरइंटिलिजन्सच्या शर्यतीत दुसऱ्या क्रमांकावर राहू शकत नाही, यावर ट्रम्प यांनी वारंवार जोर दिला आहे. चीन किंवा इतर कोणत्याही प्रतिस्पर्धी देशाने या प्रदेशात स्थान मिळवले तर त्याचा थेट परिणाम जागतिक आर्थिक व्यवस्था, संरक्षण तंत्रज्ञान आणि धोरणात्मक स्वायत्ततेवर होईल. ट्रम्प यांनी अमेरिकन कंपन्या आणि शास्त्रज्ञांना सुपर इंटेलिजन्सच्या निर्मिती आणि नेतृत्वात जगाचे नेतृत्व करत राहण्याचे आवाहन केले आहे. प्रचंड ऊर्जेचा वापर, अणुऊर्जा आणि प्रचंड डेटा सेंटर्सची नवीन आव्हाने सुपर इंटेलिजन्सच्या विकासामुळे ऊर्जा संकटाचे एक मोठे व्यावहारिक आव्हानही समोर येत आहे. अत्याधुनिक AI मॉडेल्स प्रशिक्षित आणि ऑपरेट करण्यासाठी, त्यांना अब्जावधी किलोवॅट वीज आणि लाखो गॅलन पाणी वापरणारी प्रचंड डेटा केंद्रे आवश्यक आहेत. ट्रम्प यांनीही या विषयावर चिंता व्यक्त करताना म्हटले आहे की, जर अमेरिकेला सुपर इंटेलिजन्सचे जागतिक केंद्र राहायचे असेल तर देशाला वीज निर्मिती क्षमता दुप्पट किंवा तिप्पट करावी लागेल. यासाठी त्यांनी पारंपरिक ऊर्जा स्रोतांसह स्मॉल मॉड्युलर रिॲक्टर्स (एसएमआर) आणि प्रगत अणुऊर्जेच्या वापराला तातडीने मान्यता देण्याची बाजू मांडली आहे. मायक्रोसॉफ्ट, गुगल आणि ॲमेझॉन सारख्या टेक कंपन्या त्यांच्या AI डेटा सेंटर्सना 24 तास वीज पुरवण्यासाठी अणुऊर्जा प्रकल्पांशी करार करत आहेत. एकीकडे, ट्रम्प आणि अनेक तांत्रिक नेते सुपरइंटिलिजन्सला आर्थिक वाढीचे सर्वात मोठे इंजिन मानत आहेत, तर दुसरीकडे, जगभरातील धोरणकर्ते आणि समाजशास्त्रज्ञ त्याच्या गंभीर धोक्यांबद्दल खूप चिंतेत आहेत. एजीआय (आर्टिफिशियल जनरल इंटेलिजन्स) आणि सुपर इंटेलिजन्सच्या जलद आगमनामुळे सॉफ्टवेअर अभियांत्रिकी, वित्त, कायदेशीर, वैद्यकीय आणि सामग्री निर्मिती यासारख्या व्हाईट कॉलर नोकऱ्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणात व्यत्यय येण्याची अपेक्षा आहे. याशिवाय डीपफेक, सायबर हल्ले, स्वायत्त शस्त्रे आणि एआय प्रणाली मानवी नियंत्रणाबाहेर जाण्याच्या धोक्यामुळे 'एआय सेफ्टी'चे कठोर नियम बनवण्याची मागणी केली जात आहे. समीक्षकांचे म्हणणे आहे की अनियंत्रित सुपरइंटिलिजन्सला प्रोत्साहन देण्यापूर्वी त्याचे नैतिक, सामाजिक आणि कायदेशीर सुरक्षा वर्तुळ तयार करणे अत्यंत आवश्यक आहे. ट्रम्प यांच्या 'सुपर इंटेलिजन्स' धोरणाचा जागतिक अर्थव्यवस्थेवर काय परिणाम होईल? जर यूएसने औपचारिकपणे आपल्या राष्ट्रीय धोरणांमध्ये आणि तंत्रज्ञानाच्या घोषणांमध्ये AI चा सुपरइंटिलिजन्स म्हणून री-ब्रँडिंग करून प्रचंड गुंतवणूक आणि कर सवलतीचे मार्ग उघडले, तर ते वॉल स्ट्रीट आणि जागतिक शेअर बाजारांवर AI टेक स्टॉक्सला (Nvidia, Microsoft, Alphabet, Meta, OpenAI) नवीन चालना देईल. यासोबतच भारतासारख्या मोठ्या आयटी आणि सॉफ्टवेअर सेवा निर्यात करणाऱ्या देशांवरही याचा खोल परिणाम होणार आहे. भारताला पारंपारिक IT आउटसोर्सिंगपासून दूर जावे लागेल आणि स्वतःचे स्वदेशी मोठ्या भाषा मॉडेल्स, सुपरकॉम्प्युटिंग क्लस्टर्स आणि सुपरइंटिलिजन्स इन्फ्रास्ट्रक्चरच्या विकासाला गती द्यावी लागेल जेणेकरून भविष्यातील या महान शोधाच्या शर्यतीत ते आपले मजबूत अस्तित्व प्रस्थापित करू शकेल.