काँग्रेसने उत्तर प्रदेशपासून पंजाबपर्यंतच्या जुन्या प्रदेशाध्यक्षांना बडतर्फ केले आहे. अजय राय यांनी यूपी काँग्रेसच्या अध्यक्षपदाचा राजीनामा दिला आणि अमरिंदर सिंग राजा वडिंग यांनी पंजाबच्या अध्यक्षपदावरून निवृत्त झाले. पंजाबमध्ये काँग्रेस अनेक छावण्यांमध्ये विभागली गेली आहे, उत्तर प्रदेशात तसे झाले नाही तर वेगळीच समस्या उभी राहते. 2027 मध्ये दोन्ही राज्यात विधानसभा निवडणुका होणार आहेत. नव्या नियुक्त्या करून काँग्रेसच अडचणीत सापडली आहे.

काँग्रेसने उत्तर प्रदेश आणि पंजाब या दोन निवडणुकांच्या पार्श्वभूमीवर आपले प्रदेशाध्यक्ष बदलले आहेत. उत्तर प्रदेशमध्ये अजय राय यांच्या जागी आराधना मिश्रा यांना प्रदेशाध्यक्ष बनवण्यात आले आहे. पंजाबमध्ये, माजी मंत्री परगट सिंग यांना 2 ऑक्टोबर 2026 रोजी राजा वार्डिंगच्या जागी प्रदेशाध्यक्ष बनवण्यात आले. पंजाबमध्ये 2027 मध्ये विधानसभा निवडणुका होणार आहेत.

आराधना मिश्रा या राज्यसभा खासदार प्रमोद तिवारी यांच्या कन्या आहेत. त्या प्रतापगढच्या रामपूर खास मतदारसंघाच्या आमदार आहेत आणि विधानसभेत काँग्रेस विधिमंडळ पक्षाच्या नेत्या होत्या. परगट सिंग हे भारतीय पुरुष हॉकी संघाचे माजी कर्णधार आणि जालंधर कँट मतदारसंघातून तीन वेळा आमदार आहेत.

पंजाबमध्ये काँग्रेस का अडकू शकते?

पंजाबमध्ये राजा वॉर्डिंगच्या पदावरून पायउतार झाल्यानंतर अमरिंदर सिंग खूश नाहीत. प्रदेश प्रभारी सरचिटणीस सचिन पायलट यांच्या संघटनात्मक अभिप्रायानंतर त्यांना हटवण्याचा निर्णय घेण्यात आल्याचे ते सांगतात. राजाला हटवावे, असे सचिन पायलटला वाटले असावे, असेही ते म्हणाले. सचिन पायलट यांना 5 सप्टेंबर रोजी भूपेश बघेल यांच्या जागी प्रभारी बनवण्यात आले होते. त्यांनी राज्यातील नेत्यांच्या अनेक बैठका घेतल्या. सचिन पायलट यांनाही पंजाब काँग्रेसमधील कलहाची जाणीव आहे.

हे खरे आहे की परगट सिंग यांची प्रतिमा स्वच्छ आहे आणि ते वादांपासून दूर राहतात. तो कोणत्याही शिबिराचा भाग नाही. आता इतक्या वेगवेगळ्या गटांना एकत्र कसे आणायचे हे त्यांच्यासमोर आव्हान आहे. पंजाब काँग्रेसमधील माजी मुख्यमंत्री चरणजितसिंग चन्नी आणि राजा वाडिंग यांच्यातील संघर्ष अनेक महिन्यांपासून उघडपणे दिसून येत होता. प्रतापसिंग बाजवा विधानसभेतील विरोधी पक्षनेते आहेत आणि चन्नी पक्षाच्या प्रचार समितीचे अध्यक्ष आहेत. पक्षाच्या प्रादेशिक समीकरणानुसारही या नियुक्तीकडे पाहिले जात आहे.

आता प्रतापसिंग बाजवा, चरणजीत सिंग चन्नी आणि राजा वाडिंग यांच्यातील मतभेद संपवण्याचे आव्हान परगट सिंग यांच्यासमोर आहे. तसे झाले नाही तर पक्ष 2022 च्या विधानसभा निवडणुकीप्रमाणेच विखुरलेला राहील आणि आम आदमी पार्टी आणि शिरोमणी अकाली दलाला मोठी संधी मिळू शकते. राजा वाडिंग हे परगट सिंग यांच्या निवडीमुळे फारसे खूश नाहीत. निवडणुकीपूर्वी पंजाब काँग्रेसमध्ये पुन्हा एकदा मतभेद निर्माण झाले आहेत.

पदे वाटून काँग्रेस युपीत कशी अडकली?

उत्तर प्रदेशमध्ये काँग्रेसने अजय राय यांच्या जागी आराधना मिश्रा यांना प्रदेशाध्यक्ष बनवले आहे. पक्षाने सहारनपूरचे खासदार इम्रान मसूद यांना कार्याध्यक्ष बनवले आहे. या नियुक्त्यांमुळे पक्षासमोर अनेक प्रश्न निर्माण झाले आहेत. अजय राय हे काँग्रेसचे लढवय्ये नेते आहेत, ते आपले पद गमावल्याने निराश झाले आहेत. पक्षातील मतभेदामुळे अडचणी वाढू शकतात.

दुसरीकडे, समाजवादी पक्षासोबत संभाव्य जागावाटपावरून पेच निर्माण झाला आहे. उत्तर प्रदेशात काँग्रेसला किती पाठिंबा आहे हे या लोकांनी २०१९ च्या विधानसभा निवडणुकीत पाहिले आहे. निवडणुकीपूर्वी या बदलामुळे आपली स्थिती बळकट होईल, अशी काँग्रेसला आशा असली तरी युतीचे सूत्रच अडचणीत आलेले दिसते.

अजय राय खेळ खराब करेल का?

अजय राय यांनी वाराणसीत पंतप्रधानांना आव्हान दिले आहे. त्यांनी उत्तर प्रदेशच्या मुख्यमंत्र्यांवर मानहानीचा खटलाही दाखल केला होता. काँग्रेससाठी रस्त्यावर उतरून लढणारे नेते आहेत, त्यांना हटवल्याने मोठा वर्ग नाराज आहे. यूपी काँग्रेस म्हणून त्यांचे कौतुक होत होते. आता राज्यात पक्ष प्रभारी आणि अजय राय यांच्यात तणाव निर्माण होऊ शकतो.

राहुल गांधी आणि प्रियांका गांधी यांच्या संमतीशिवाय असा निर्णय होऊ शकला नसता, असे बोलले जात आहे. आता अजय रायचे काय होणार याबाबत कोणताही निर्णय झालेला नाही. जर त्याला राष्ट्रीय स्तरावर कोणतीही महत्त्वाची भूमिका मिळाली नाही. ते दुसऱ्या पक्षात गेल्यास काँग्रेस अडचणीत येऊ शकते. ते स्वतःला राहुल गांधींचे शिपाई म्हणवत असले तरी.

सपाचा खेळ कसा बिघडणार?

सपासोबतच्या संबंधांवरही प्रश्न उपस्थित होत आहे. आराधना मिश्राचे वडील प्रमोद तिवारी यांचे समाजवादी पक्षाचे राष्ट्रीय अध्यक्ष अखिलेश यादव यांच्याशी चांगले संबंध असल्याचे सांगितले जाते. या नियुक्तीचा या नात्याशी संबंध आहे का, असा प्रश्न त्यांनी उपस्थित केला आहे, ज्यामुळे काँग्रेस आणि सपामधील जागावाटप कमी होऊ शकते. समस्या येथे नाही, तर कार्यवाहक अध्यक्ष इम्रान मसूद यांच्या नियुक्तीचा आहे. अखिलेश यादव यांच्यावर ते सातत्याने हल्लाबोल करत आहेत. ते याआधी बहुजन समाज पक्ष आणि समाजवादी पक्ष या दोन्ही पक्षांशी संबंधित आहेत आणि मुस्लिम मतदारांमध्ये त्यांचे आकर्षण असल्याचे सांगितले जाते.

समाजवादी पक्षाने दोन भिन्न राजकीय भूमिका असलेल्या नेत्यांना महत्त्वाच्या पदांवर बसवले आहे. एकाचे सपा नेतृत्वाशी चांगले संबंध आहेत तर दुसरे सपा विरोधात आहेत. आता इम्रान मसूद सपाविरोधात बोलल्याने काँग्रेस अडचणीत येऊ शकते. हे काँग्रेसचे दबावाचे राजकारण असण्याचीही शक्यता आहे.

संघटनात्मक पातळीवरही पक्षासमोर आव्हाने आहेत. जुन्या प्रदेशाध्यक्षांनी आपल्या मर्जीतील जिल्हाध्यक्षांची नियुक्ती केली होती. नूतन अध्यक्ष आता आपल्या पद्धतीने संघटना उभारण्यावर आणि चालवण्यावर भर देत आहेत. अजय राय यांनी जी संघटना तयार केली होती, ती आराधना मिश्रासोबत कुठपर्यंत जाणार