महाराष्ट्र राज्य ग्राहक विवाद निवारण आयोगाने अलीकडेच एका विमा कंपनीला – युनायटेड इंडिया इन्शुरन्स कंपनी – ग्राहकाला रु. विमा कंपनीने अनेक कारणास्तव त्याचा दावा नाकारल्यानंतर 1.4 कोटी. हे प्रकरण जवळपास दशकापूर्वीचे आहे आणि त्यात एका BMW लक्झरी कारचा समावेश आहे जी आगीत पूर्णपणे नष्ट झाली होती. रात्री उशिरा पंक्चर झाल्याने मालकाने रस्त्यावरील प्रवासादरम्यान वाहन रस्त्याच्या कडेला पार्क केले होते. दुसऱ्या दिवशी तो परत आला तेव्हा त्याला कार पूर्णपणे जळालेली दिसली.

पाटील या ग्राहकाने बीएमडब्ल्यू लक्झरी कार खरेदी केली होती आणि ते सोलापूरला जात असताना तिचा एक टायर पंक्चर झाला. त्याने आणि त्याच्या ड्रायव्हरने फूड आउटलेटच्या शेजारी सुरक्षित ठिकाणी कार पार्क केली आणि लॉक केली. त्यानंतर ते दुसऱ्या वाहनाने सोलापूरकडे निघाले. ते परत आले तेव्हा त्यांना BMW ला आग लागली आणि ती पूर्णपणे जळून खाक झाल्याचे दिसले. आगीचे नेमके कारण अस्पष्ट असले तरी श्री. पाटील यांना विश्वास होता की त्यांची विमा पॉलिसी नुकसान भरून काढेल.

मात्र, विम्याचा दावा दाखल करणे अवघड ठरले. BMW ची IDV 70 लाख रुपये होती आणि पाटील यांनी सुमारे 1.65 लाख रुपये प्रीमियम भरला होता. त्यांनी विमा कंपनीला माहिती दिली की वाहन पूर्णपणे जळाले आहे आणि अधिकृत डीलरने ते दुरुस्त करण्यापलीकडे घोषित केले आहे.

विमा कंपनीने एकूण तोटा म्हणून केस नोंदवली परंतु ग्राहकाला कळवले की सेटलमेंटचा अंतिम निर्णय चेन्नईतील व्यवस्थापकीय संचालकांकडे आहे. पाटील यांनी त्यानंतर कंपनीशी संपर्क साधला आणि त्यांच्या एमडीला पत्र लिहून कळवले की त्यांचा दावा नाकारला गेला आहे.

विमा कंपनीच्या मते, पाटील यांनी अनेक पॉलिसी अटींचे उल्लंघन केले होते. विशेषत: असा युक्तिवाद केला की तो ताबडतोब पोलिस आणि विमा कंपनीला लेखी सूचित करण्यात अयशस्वी ठरला. पुढील नुकसान टाळण्यासाठी पुरेशी खबरदारी न घेता त्यांनी वाहन रस्त्यावर सोडून अटी क्रमांक 4 चा भंग केल्याचा आरोपही कंपनीने केला आहे.

श्री पाटील, दरम्यान, असा युक्तिवाद केला की विमा कंपनीने “अत्यंत सद्भावना” च्या तत्त्वाचे उल्लंघन केले आहे, असा दावा केला की पॉलिसीच्या अटी व शर्ती उघड होण्यापूर्वी रु. 1,65,996 चा प्रीमियम जमा झाला होता.

विमा कंपनी – युनायटेड इंडिया इन्शुरन्स को – ने कमिशनसमोर असा युक्तिवाद केला की कारला फक्त किरकोळ बिघाड झाला होता आणि मालक किंवा त्याचा ड्रायव्हर एकतर वाहनासोबत राहिला असावा किंवा ते जवळच्या सुरक्षित ठिकाणी हलवले पाहिजे.

युनायटेड इंडिया इन्शुरन्स कंपनीने असाही दावा केला आहे की वाहन एका वर्षापासून विमारहित राहिले होते. घसारा लक्षात घेऊन नुकसान झालेल्या कारची किंमत सुमारे 59 लाख रुपये आहे.

तथापि, आयोगाने असे निरीक्षण नोंदवले की मालकाने विमा पॉलिसीच्या अटी क्रमांक 4 चे उल्लंघन केले नाही. हे अधोरेखित केले आहे की अट तुटलेले वाहन लक्ष न देता सोडण्यास पूर्णपणे प्रतिबंधित नाही. त्याऐवजी, पुढील नुकसान टाळण्यासाठी मालकाने योग्य खबरदारी घेणे आवश्यक आहे.

कमिशनने नमूद केले की श्री पाटील यांच्याकडे पंक्चर झाल्यानंतर कार रस्त्याच्या कडेला सुरक्षित ठिकाणी सोडण्याशिवाय पर्याय नव्हता, कारण त्यांच्याकडे पंक्चर दुरुस्ती किट किंवा समस्येचे निराकरण करू शकणाऱ्या मेकॅनिककडे प्रवेश नव्हता. जाणीवपूर्वक निष्काळजीपणाची कृती करण्याऐवजी परिस्थितीला अनपेक्षित आणीबाणी मानले.

रस्त्याच्या कडेला कुलूपबंद आणि पार्क केलेल्या कारमुळे आग लागली नाही आणि जाणीवपूर्वक जाळपोळ केल्याचा कोणताही संकेत नसल्याचे आयोगाने निरीक्षण केले.

कारच्या घसरलेल्या मूल्याबाबत विमा कंपनीचा युक्तिवाद पुढे फेटाळून लावला, असे सांगून की विमा कंपनी दावा सेटलमेंटच्या वेळी वाहनाचे विमा उतरवलेले मूल्य स्वतंत्रपणे कमी करू शकत नाही.

वस्तुस्थिती आणि परिस्थिती लक्षात घेऊन आयोगाने ग्राहकाच्या बाजूने निकाल दिला. युनायटेड इंडिया इन्शुरन्स कंपनीला 2012 मध्ये दावा नाकारल्याच्या तारखेपासून 7% वार्षिक व्याजासह 70 लाख रुपयांची संपूर्ण आयडीव्ही रक्कम प्रत्यक्षात भरेपर्यंत देण्याचे निर्देश दिले.

या व्यतिरिक्त, विमा कंपनीला मानसिक त्रास आणि छळाची भरपाई म्हणून 50,000 रुपये आणि खटल्याच्या खर्चासाठी आणखी 25,000 रुपये देण्याचे आदेश देण्यात आले.

मधल्या कालावधीतील व्याजाच्या गणनेवर आधारित, रु. 70 लाख IDV वरील व्याज अंदाजे रु. 68 लाख असू शकते. मूळ रक्कम आणि भरपाई आणि खटल्याच्या खर्चामध्ये जोडल्यास, अचूक गणना आणि पेमेंट तारखेनुसार एकूण पेआउट सुमारे 1.4 कोटी रुपये असू शकते.