Naraka Chaturdashi Story : भगवान श्रीकृष्ण यांच्या तीन पत्नींपैकी सत्यभामा यांचे नाव प्रामुख्याने घेतले जाते. श्रीकृष्ण यांच्या जीवनात रुक्मिणी यांच्याइतके सत्यभामा यांचे वर्णन आढळत नसले, तरी त्यांची भूमिकाही तितकीच महत्त्वाची होती. सत्यभामा यांना भूदेवी अर्थात पृथ्वीदेवीचा अवतार मानले जाते. त्या सौंदर्य, धाडस आणि ठाम स्वभावासाठी प्रसिद्ध होत्या. पौराणिक कथेनुसार, त्यांनीच भगवान श्रीकृष्ण यांच्या मदतीने नरकासुराचा वध केला होता. त्यामुळे नरकासुराच्या अंतामध्ये सत्यभामा यांची भूमिका महत्त्वाची मानली जाते.




कोण होत्या सत्यभामा?सत्यभामा या यादव वंशातील राजा सताजित यांच्या कन्या होत्या. त्या स्वभावाने अत्यंत धाडसी, आत्मविश्वासू पण थोड्या अहंकारी होत्या, असे वर्णन पौराणिक कथांमध्ये आढळते. त्यांना भूदेवीचा अवतार मानले जाते. भूदेवी म्हणजे पृथ्वीची शक्ती आणि सामर्थ्याचे प्रतीक! राजा सताजित यांच्याकडे सूर्यदेवाने दिलेली स्यमंतक मणी नावाचा दिव्य मणी होती. या मणीशी संबंधित अनेक घडामोडींनंतर सत्यभामा यांचा विवाह श्रीकृष्ण यांच्याशी झाला.




सत्यभामा यांनी कशी स्वीकारली युद्धाची जबाबदारी?पौराणिक कथेनुसार, नरकासुराचा वध करण्यासाठी श्रीकृष्ण यांना सत्यभामा यांची मदत आवश्यक होती. नरकासुर हा एक अत्याचारी असुर होता. त्याने देवतांसह पृथ्वीवरील लोकांनाही त्रास देण्यास सुरुवात केली होती. त्याने तब्बल 16,000 कन्यांना बंदी बनवले होते. तसेच देवतांशीही युद्ध करून त्यांच्यावर अत्याचार केले.




कथेनुसार, नरकासुराला असा वर मिळाला होता की त्याचा मृत्यू केवळ भूदेवीच्या हातूनच होऊ शकतो. सत्यभामा यांना भूदेवीचा अवतार मानले जात असल्यामुळे नरकासुराच्या वधासाठी त्यांची उपस्थिती आवश्यक होती. विशेष म्हणजे, नरकासुर हा भूदेवीचाच पुत्र असल्याचेही पौराणिक कथांमध्ये सांगितले जाते. त्यामुळे या युद्धाला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले.




नरकासुराचे अत्याचार वाढल्यानंतर श्रीकृष्ण सत्यभामा यांना सोबत घेऊन युद्धभूमीवर पोहोचले. श्रीकृष्ण आणि नरकासुर यांच्यात घनघोर युद्ध झाले. या युद्धादरम्यान एक वेळ अशी आली की श्रीकृष्ण काही क्षणांसाठी बेशुद्ध झाले. त्यावेळी सत्यभामा यांनी धाडस दाखवत स्वतः धनुष्य हाती घेतला आणि नरकासुरावर बाण सोडला. अखेर सत्यभामा यांच्या हातून नरकासुराचा वध झाला आणि त्याने बंदी बनवलेल्या कन्यांची मुक्तता करण्यात आली.




या कथेनुसार, युद्धात भगवान श्रीकृष्ण यांनी रथाचे सारथ्य केले आणि शस्त्रांचा वापर करून नरकासुराशी लढा दिला. मात्र, त्याच्या वधासाठी अंतिम प्रहार सत्यभामा यांनी केला. अशा प्रकारे नरकासुराचा अंत झाला आणि बंदिवासात असलेल्या कन्यांना मुक्त करण्यात आले.




याच पौराणिक घटनेची आठवण म्हणून नरक चतुर्दशी अर्थात छोटी दिवाळी या सणाचा संबंध नरकासुराच्या वधाशी जोडला जातो. त्यामुळे नरकासुराच्या अंताची कथा सांगताना सत्यभामा यांचे योगदानही तितकेच महत्त्वाचे मानले जाते. नरकासुर वधाची आठवण म्हणून नरकचतुर्दशी दिवशी कारेट अर्थात एक कडू फळ पायाच्या अंगठ्याने फोडले जाते. तसेच या दिवशी अभ्यंगस्नान करतात त्यावेळी अंगाला तेल, उटणे लावले जाते. यासंदर्भात असे सांगतात की, नरकासुराने मरताना श्रीकृष्णाकडे वर मागितला, की आजच्या तिथीला मंगल स्नान करणार्‍याला नरकाची पीडा होऊ नये. श्रीकृष्णाने त्याला वर दिला. त्यामुळे नरक चतुर्दशीच्या दिवशी अभ्यंगस्नान करण्याची प्रथा आहे. या दिवशी सूर्योदयापूर्वी उठून जे लोक स्नान करत नाहीत, वर्षभर त्यांच्या मागे दारिद्र्य आणि संकट पाठ सोडत नाही, असे मानले जाते.