ते म्हणाले, “दिवाळी म्हणजे मिठाई, फराळ, कौटुंबिक मेळावे आणि सणासुदीचे जेवण. स्वादिष्ट पदार्थांचा आस्वाद घेणे हा दिवाळी उत्सवाचा एक महत्त्वाचा भाग असला तरी तळलेले पदार्थ, साखरयुक्त मिठाई आणि कॅलरीयुक्त स्नॅक्स यांचा वारंवार सेवन केल्याने तुम्हाला आळशी वाटू शकते आणि त्यामुळे रक्तातील साखरेची पातळी कमी होण्यापेक्षा मनावर परिणाम होऊ शकतो. स्वतःला वंचित ठेवण्यासाठी.

विशेषत: जेवण वगळण्यावर, त्याने चेतावणी दिली की भूक जास्त खाण्यास कारणीभूत ठरते. ते म्हणाले, “भोगाची भरपाई करण्यासाठी जेवण टाळून सुरुवात करा. भूक लागल्याने जास्त खाणे होऊ शकते. त्याऐवजी उर्जा स्थिर ठेवण्यासाठी भाज्या, संपूर्ण धान्य आणि प्रथिने असलेले जेवण घ्या.”

अदिती प्रसाद आपटे, बंगळुरूमधील एस्टर आरव्ही हॉस्पिटलमधील वरिष्ठ क्लिनिकल पोषणतज्ञ, यांनी नियमित वेळेबद्दल समान मुद्दा मांडला. ती म्हणाली, “जड सणासुदीच्या रात्रीच्या जेवणासाठी जागा बनवण्यासाठी नाश्ता किंवा दुपारचे जेवण टाळा, कारण यामुळे तुम्हाला जास्त भूक लागू शकते आणि जास्त खाणे होऊ शकते. त्याऐवजी, नियमित जेवणाच्या वेळा पाळा आणि दिवसभर संतुलित जेवण घ्या.”

द गुड वेटचे सह-संस्थापक आणि चयापचय आरोग्य प्रशिक्षक गोविंद लोहिया यांनी जेव्हा लोक बचत करण्याचा प्रयत्न करतात तेव्हा ते बहुतेक वेळा पाहत असलेल्या पॅटर्नचे वर्णन करतात. तो म्हणाला, “तुम्ही 'वाचवण्यासाठी' पहाटे उपाशी राहता, दुपारी 4 वाजता कावळ्याच्या मावशीकडे पोचता, गोडाच्या डब्याजवळ उभ्या असलेल्या काजू कटलीचे तीन तुकडे एकही न चाखता पॉलिश करा, मग सडल्यासारखे वाटले आणि शपथ घ्या सोमवार वेगळा असेल. मग भाई दूजचे आमंत्रण येईल.”

त्याचे व्यावहारिक निराकरण सोपे होते: घराबाहेर जाण्यापूर्वी खरे जेवण खा, जेणेकरून तुम्ही हताश होणार नाही. तो म्हणाला, “जाण्यापूर्वी घरीच खा. व्यवस्थित जेवण. चार बदाम मोजत नाहीत, लोक काय सांगतील ते. एक-दोन बेसन चिल्ला करतील, किंवा फ्रिजमध्ये थोडी पनीर टाकून कोणतीही डाळ असेल. तुम्ही हताश न होता चालता, आणि त्यामुळे संपूर्ण संध्याकाळ कशी जाते ते बदलते.”

अदिती म्हणाली की जोपर्यंत प्रमाण लक्षात ठेवले जाते तोपर्यंत हाच नियम अपराधीपणाशिवाय आवडीचा आनंद घेण्यास लागू होतो. ती म्हणाली, “तुमच्या आवडत्या मिठाईचा थोडासा भाग घेणे उत्तम आहे, जर तुम्ही प्रमाण लक्षात घेतले असेल.” रक्तातील साखर वेगाने वाढू शकते तेव्हा रिकाम्या पोटी न जाता काळजीपूर्वक गोड खाण्याचा सल्लाही तिने दिला. ती म्हणाली, “हे रक्तातील साखरेची अचानक वाढ कमी करण्यास मदत करू शकते.”

एक स्थिर प्लेट कशी तयार करावी याविषयी, तिने अशा पदार्थांकडे लक्ष वेधले जे तुम्हाला पूर्ण ठेवतात आणि पचनास मदत करतात. ती म्हणाली, “भाज्या, संपूर्ण धान्य आणि प्रथिनेयुक्त पदार्थ जसे की डाळ, पनीर, दही, स्प्राउट्स किंवा अंडी यांचा समावेश करा. हे पदार्थ तुम्हाला जास्त काळ पोट भरण्यास मदत करतात आणि चांगले पचन करण्यास मदत करतात.” गोविंद स्पष्ट होते की याचा अर्थ सर्वात महत्त्वाचे पदार्थ वगळणे असा नाही. तो म्हणाला, “तुझ्या आईचा असेल तर गुजिया घ्या. वर्षभर ज्या गोष्टीची ते आतुरतेने वाट पाहत असतात ती वगळण्यास मी कोणालाही सांगणार नाही.”

अदितीने तो सल्ला पॅकबंद स्नॅक्स आणि पेयांकडे विस्तारित केला, जे लक्षात न घेता जास्त खाणे सोपे आहे. ती म्हणाली, “जेव्हा शक्य असेल तेव्हा पॅकबंद खाद्यपदार्थांपेक्षा घरगुती स्नॅक्स निवडा, कारण यामुळे तुम्हाला तेल, साखर आणि मीठ वापरल्या जाणाऱ्या घटकांवर आणि प्रमाणावर चांगले नियंत्रण मिळेल. तळलेले स्नॅक्स, साखरयुक्त पेये आणि जास्त गोड पदार्थांवर मर्यादा घाला.” दोघांनीही साखरयुक्त पेयांवर अवलंबून न राहता दिवसभर पाणी पिण्याचा सल्ला दिला. डॉ रुंदरवाला म्हणाले, “दिवसभर हायड्रेटेड राहा. जास्त साखरयुक्त पेये पिणे टाळा.”

अदितीने प्रदीर्घ आजार असलेल्या लोकांना दिवाळीला सुट्टी म्हणून न मानता सणादरम्यान त्यांच्या विहित आहाराच्या सल्ल्यानुसार राहण्याचा सल्ला दिला. ती म्हणाली, “मधुमेह, उच्च रक्तदाब किंवा इतर आरोग्यविषयक परिस्थिती असलेल्या लोकांनी त्यांच्या आहाराच्या निवडीबद्दल विशेषतः सावधगिरी बाळगली पाहिजे आणि त्यांच्या विहित आहाराच्या सल्ल्याचे पालन केले पाहिजे.”

ती तिच्या मध्यवर्ती मुद्द्याकडे परत आली की दिवाळी खाण्यावर बंधन नाही. ती म्हणाली, “लक्षात ठेवा, दिवाळी खाणे हे संतुलनासाठी आहे, बंधन नाही. तुमच्या दिवाळीच्या स्वादिष्ट पदार्थांचा आस्वाद घ्या पण तुमच्या आरोग्याची काळजी घेत सण साजरा करण्यासाठी विचारपूर्वक निवड करा.”

गोविंद यांनी अनेक कुटुंबे रात्रीच्या जेवणानंतर डायज पाहण्यासाठी चालत जाण्याचा सल्ला दिला. तो म्हणाला, “बहुतेक कुटुंबे रात्रीच्या जेवणानंतर डायऱ्या पाहण्यासाठी बाहेर पडतात. दहा मिनिटांसाठीही त्यांच्यासोबत जा. लोकांना वाटते त्यापेक्षा जास्त मदत होते.”

वजन वाढण्यावर, त्याने संख्या परिप्रेक्ष्यमध्ये ठेवण्याचा प्रयत्न केला, हे लक्षात घेतले की बहुतेक सुट्टीतील वजन संशोधन यूएस आणि युरोपमधून आले आहे. ते म्हणाले, “सुट्ट्यांचे वजन वाढवण्याबाबतचे बहुतेक संशोधन यूएस आणि युरोपमधून आले आहे आणि संपूर्ण हंगामातील सरासरी एक किलोच्या खाली ठेवते. काहीही नाही. जर तुम्ही आधीच जास्त वजन उचलत असाल तर ते चिकटून राहण्याची प्रवृत्ती आहे. तरीही लोक धनत्रयोदशीच्या आसपासच्या आपत्तीच्या जवळ कुठेही नाहीत.”

लोक कुठे चुकतात, ते म्हणाले, दुसऱ्या दिवशी सकाळी जेव्हा अपराधीपणामुळे रस साफ होतो किंवा जेवण वगळले जाते, जे नंतर दुसऱ्या द्विधा मन:स्थितीत जाते. तो म्हणाला, “ते खरंच कुठे तुटतं ते दुसऱ्या दिवशी सकाळी. लोक दोषी म्हणून उठतात आणि ते दुरुस्त करायचं ठरवतात, म्हणजे ज्यूस, किंवा लंच नाही, किंवा दोन्ही. मला इतर मंगळवार प्रमाणे नेहमीची डाळ, रोटी, सब्जी आणि काही चाऊ बघायला आवडेल. एक भरभरून जेवण ही कधीच समस्या नव्हती. सहा दिवस स्वत:ला तारेवरची शिक्षा द्यायची, मग ती शिक्षा करायची'. डिसेंबरमध्ये स्केल वर वळते.

कौटुंबिक दबावावर, गोविंद म्हणाले की आहार देणे हे सहसा प्रेम कसे व्यक्त केले जाते, त्यामुळे स्पष्ट नकार असभ्य वाटू शकतो. कर्बोदकांविषयीच्या व्याख्यानापेक्षा उबदार, कौतुकास्पद प्रतिसाद चांगला कार्य करतो. तो म्हणाला, “बहुतेक भारतीय घरांमध्ये, तुम्हाला खायला देणे हे लोक प्रेम कसे दाखवतात, त्यामुळे 'एक और ले लो' हा तुमच्या ध्येयांवर हल्ला नाही. 'मी खूप चांगले खाल्ले, ते खूप छान होते' हे कर्बोदकांविषयीच्या भाषणापेक्षा खूप चांगले काम करते.”

ते म्हणाले की सतत चिंता ज्यामुळे मेळावे वगळणे किंवा कायमस्वरूपी अपराधीपणाची भावना ही इच्छाशक्तीची समस्या नाही आणि समर्थनास पात्र आहे. तो म्हणाला, “जर चिंतेने तुम्ही तुमच्या आवडत्या लोकांसोबत एकत्र येणे टाळत असाल, किंवा जेवणानंतर दिवसभर अपराधीपणाची भावना कायम राहिली असेल, तर तुमच्या डॉक्टरांना किंवा समुपदेशकाला सांगा. ही अन्नाची चिंता आहे आणि ती खरी काळजी घेण्यास पात्र आहे. इच्छाशक्ती नाही. सणासुदीला कोणीही तुमची प्रतवारी करत नाही.”

अदितीने सामायिक केलेल्या सल्ल्याचा सारांश दिला: उत्सव आणि आरोग्याला विरोध करण्याची गरज नाही. ती म्हणाली, “दिवाळी दरम्यान निरोगी खाणे म्हणजे उत्सव किंवा पारंपारिक पाककृती सोडणे असा नाही. याचा अर्थ फक्त योग्य निवड करणे, भाग आकार नियंत्रित करणे आणि संतुलन राखणे असा आहे. तुमच्या आरोग्याची काळजी घेताना तुमच्या आवडत्या सणाच्या पदार्थांचा आनंद घ्या.”

वाचकांसाठी टीप: हा लेख केवळ माहितीच्या उद्देशाने आहे आणि व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. वैद्यकीय स्थितीबद्दल कोणतेही प्रश्न असल्यास नेहमी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.