खोल समुद्रातील मानवी शोधासाठी सक्षम राष्ट्रांच्या एलिट लीगमध्ये भारताला प्रवृत्त करून, प्रकल्प समुद्रयानने एक महत्त्वपूर्ण तांत्रिक प्रगती साधली आहे. देशाच्या स्वदेशी अभियंता खोल-सबमर्जन्स एक्सप्लोरेशन व्हेइकल, मत्स्य-6000, चेन्नई, तामिळनाडू जवळील कट्टुपल्ली बंदर येथे लार्सन अँड टुब्रो (L&T) जहाज बांधणी सुविधेवर मानवरहित ओल्या चाचण्या यशस्वीपणे पूर्ण केल्या आहेत. नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ ओशन टेक्नॉलॉजी (NIOT) च्या प्रत्यक्ष ऑपरेशनल पर्यवेक्षणाखाली आयोजित केलेल्या चाचण्यांनी यानाची मूलभूत हायड्रोस्टॅटिक अखंडता, पाण्याखालील ट्रिम, बॉयन्सी डायनॅमिक्स आणि बहु-स्तरीय सबसी नेव्हिगेशन फ्रेमवर्कची पडताळणी केली. यशस्वी प्रमाणीकरणामुळे नियोजित खोल-पाण्याच्या प्रात्यक्षिकांचा मार्ग मोकळा झाला आणि तीन भारतीय नाविकांना मध्य हिंद महासागरातील 6,000 मीटर (जवळपास 20,000 फूट) खोल खोल खोलवर तैनात केले गेले.

कट्टुपल्ली येथे कठोर बंदर चाचणी: उपसमुद्र समतोल प्रमाणित करणे

कट्टुपल्ली मधील प्रगत ओले चाचणी टप्पा ओपन-ओशन चाचणीसाठी मोकळा करण्यापूर्वी वाहनाच्या मूलभूत यांत्रिक स्थिरतेची पुष्टी करण्यासाठी एक महत्त्वपूर्ण टप्पा म्हणून काम केले. संपूर्ण चाचणी ऑपरेशन्स दरम्यान, सागरी अभियंते, हायड्रोडायनामिक तज्ञ आणि स्ट्रक्चरल तज्ञांच्या टीमने 25-टन वजनाचे सबमर्सिबल जेव्हा गिट्टी लावले आणि वास्तववादी सागरी वातावरणात तैनात केले तेव्हा कसे वागले याचे मूल्यांकन केले.

तांत्रिक डॉकेट्स प्रामुख्याने तटस्थ बॉयन्सी कॅलिब्रेशन, व्हेरिएबल बॅलास्ट मॅनेजमेंट, अंडरवॉटर प्रोपल्शन रिस्पॉन्सिव्हनेस, थ्रस्टर कंट्रोल मॅन्युव्हर्स आणि वेगवेगळ्या पाण्याच्या घनतेच्या पातळींखाली टेलीमेट्री ट्रान्समिशनवर केंद्रित आहेत. मानवरहित जहाजाने विहित सुरक्षा मानकांनुसार सर्व स्थापित बेंचमार्क पार केले, शून्य संरचनात्मक सूक्ष्म-विक्षेपण किंवा हायड्रॉलिक दाब तोटा.

पृथ्वी विज्ञान मंत्रालयाचे सचिव (MoES) डॉ. श्रीनिवास कुमार तुम्माला आणि नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ ओशन टेक्नॉलॉजीचे संचालक डॉ. GA रामदास यांच्यासह वरिष्ठ धोरण आणि वैज्ञानिक नेतृत्वाच्या उपस्थितीत चाचणी घेण्यात आली. यशस्वी चाचणीने पुष्टी केली की जहाजाची स्वदेशी उपप्रणाली आणि प्राथमिक पॉवर बँक मानक डिझाइन पॅरामीटर्समध्ये कार्यरत आहेत.

मत्स्य-6000 मागे अभियांत्रिकी: टायटॅनियम हल आणि अत्यंत दबाव

पृष्ठभागाखाली 6,000 मीटर अंतरावर असलेल्या अथांग झोनपर्यंत पोहोचणे अत्यंत ऑपरेशनल आव्हाने प्रस्तुत करते. अशा खोलीवर, सभोवतालचा हायड्रोस्टॅटिक दाब प्रचंड 600 बारपर्यंत पोहोचतो – समुद्रसपाटीवर अनुभवलेल्या वातावरणीय दाबाच्या अंदाजे 600 पट. या प्रतिकूल सागरी शक्तींचा सामना करण्यासाठी, मत्स्य-6000 हे 80 मिमी शेल जाडी असलेल्या विशेष उच्च-शक्तीच्या टायटॅनियम मिश्र धातुपासून तयार केलेल्या अति-लवचिक 2.1-मीटर-व्यास क्रू मॉड्यूलभोवती इंजिनियर केले आहे.

चौथ्या पिढीच्या खोल-सबमर्जन्स वाहनामध्ये सामान्य ऑपरेशनल परिस्थितीत 12 तासांपर्यंत तीन-व्यक्ती क्रूला टिकवून ठेवण्यासाठी प्रगत जीवन-समर्थन प्रणाली समाविष्ट केली जाते. समुद्राखालील आणीबाणी, अडकणे किंवा पुनर्प्राप्ती विलंब झाल्यास, स्वायत्त जीवन-समर्थन प्रणाली 96 तासांपर्यंत बॅकअप ऑक्सिजन, कार्बन डायऑक्साइड स्क्रबिंग आणि आपत्कालीन जीवन-समर्थन शक्ती प्रदान करते. अप्रमाणित प्रायोगिक क्राफ्टच्या विपरीत, मत्स्य-6000 हे आघाडीच्या आंतरराष्ट्रीय वर्गीकरण संस्थांद्वारे स्थापित केलेल्या कठोर सागरी सुरक्षा वर्गीकरणांना पूर्ण करण्यासाठी डिझाइन केले गेले आहे, ज्यामध्ये अयशस्वी-सुरक्षित ध्वनिक प्रकाशन वजनांसह निष्क्रिय आपत्कालीन चढाईसाठी सिंटॅक्टिक फोम क्लॅडिंग समाविष्ट केले आहे.

ब्लू इकॉनॉमी अनलॉक करणे: खनिज संपत्ती आणि वैज्ञानिक क्षितिज

पृथ्वी विज्ञान मंत्रालयाच्या नेतृत्वाखालील भारताच्या ₹4,077 कोटी रुपयांच्या डीप ओशन मिशन (DOM) अंतर्गत समुद्रयान प्रकल्प हा प्रमुख सागरी तंत्रज्ञान प्रात्यक्षिक म्हणून कार्य करतो. खोल महासागरात मानवाने उतरणे हे वैज्ञानिक यश अनलॉक करण्याचे उद्दिष्ट आहे जे मानवरहित रिमोटली ऑपरेटेड वाहने (ROV) एकट्याने साध्य करू शकत नाहीत:

धोरणात्मक खनिज अन्वेषण: प्राथमिक वैज्ञानिक उद्दिष्टामध्ये खोल महासागरीय कड्यांवर विखुरलेल्या पॉलिमेटॅलिक नोड्यूल आणि पॉलिमेटॅलिक भव्य सल्फाइड्सचे विशाल बेड शोधणे आणि त्यांचे मूल्यांकन करणे समाविष्ट आहे. या भूगर्भीय रचनांमध्ये निकेल, कोबाल्ट, तांबे, मँगनीज, आणि जागतिक अक्षय ऊर्जा संक्रमण, स्वच्छ बॅटरी स्टोरेज आणि प्रगत संगणनासाठी आवश्यक असलेले दुर्मिळ पृथ्वी घटक यांसारखी धोरणात्मक खनिजे असतात.

खोल समुद्रातील जैवविविधता आणि जैव-पूर्वेक्षण: या मोहिमेमध्ये अद्वितीय हायड्रोथर्मल व्हेंट इकोसिस्टम आणि कोल्ड-सीप जैवविविधता पूर्ण अंधारात भरभराटीस आणली जाईल, फार्मास्युटिकल आणि औद्योगिक बायोटेक्नॉलॉजी ऍप्लिकेशन्ससाठी नवीन एक्स्ट्रेमोफिलिक सूक्ष्मजंतू आणि बायोएक्टिव्ह कंपाऊंड्समध्ये प्रवेश प्रदान करेल.

टेक्टोनिक आणि ओशनोग्राफिक संशोधन: प्रत्यक्ष निरीक्षण भूभौतिकशास्त्रज्ञांना पाण्याखालील भूकंपाचे दोष, समुद्रातील ज्वालामुखी आणि भूगर्भातील थर्मल प्रवाहांचा अभ्यास करण्यास सक्षम करेल जे जागतिक हवामान आणि महासागर अभिसरण मॉडेल चालवतात.

जागतिक संदर्भ: भारत एका विशेष सबसी लीगमध्ये सामील झाला

ऐतिहासिकदृष्ट्या, 5,000 मीटरपेक्षा कमी खोल समुद्राच्या शोधात प्राविण्य मिळवणे हे केवळ तांत्रिक महासत्तेच्या एलिट क्लबपुरते मर्यादित राहिले आहे. आजपर्यंत, फक्त पाच राष्ट्रे- युनायटेड स्टेट्स (मार्गे आल्विन आणि डीपसी चॅलेंजर), रशिया (मीर I आणि II), फ्रान्स (नॉटाइल), जपान (शिंकाई 6500), आणि चीन (जिओलॉन्ग आणि फेंडोळे)—खोल अथांग प्रदेशात काम करण्यास सक्षम असलेल्या कार्यरत मानवयुक्त सबमर्सिबल तैनात केले आहेत.

मत्स्य-6000 च्या देशांतर्गत प्रमाणीकरणासह, भारत या विशेष खोल-समुद्र तंत्रज्ञानामध्ये प्रभुत्व मिळवणारा जगातील सहावा देश बनण्याच्या मार्गावर आहे. प्रीमियर संरक्षण संशोधन प्रयोगशाळा, सार्वजनिक क्षेत्रातील शिपयार्ड आणि L&T सारख्या खाजगी उत्पादन भागीदारांसह टायटॅनियम हुल विकासासाठी भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) सारख्या संस्थांना एकत्र आणून हा प्रकल्प व्यापक आंतर-एजन्सी सहयोग प्रतिबिंबित करतो.

पुढचा रस्ता: टप्प्याटप्प्याने सागरी चाचण्या 6,000-मीटरच्या उताराकडे नेत आहेत

कट्टुपल्ली बंदर चाचण्या यशस्वी झाल्यामुळे, नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ ओशन टेक्नॉलॉजी ओपन-वॉटर चाचणीच्या पुढील टप्प्यात प्रवेश करत आहे. विकास रोडमॅप काळजीपूर्वक चरणबद्ध पात्रता मार्गाचे अनुसरण करतो:

उथळ पाण्याचे प्रात्यक्षिक: डायनॅमिक ट्रॅकिंग आणि अकौस्टिक कम्युनिकेशन लिंक्सचे मूल्यांकन करण्यासाठी चेन्नई किनाऱ्यापासून 500 मीटर पर्यंत ओपन-वॉटर इंटिग्रेशन आणि उथळ डुबकी आयोजित करणे.

इंटरमीडिएट डीप डायव्ह्ज: एनआयओटीच्या विशेष महासागरशास्त्रीय मदर व्हेसेलमध्ये 1,000 मीटर आणि 3,000 मीटर खोलीपर्यंत हळूहळू डुबकी मारणे, ORV सागर फंडपाण्याखालील रोबोटिक आर्म्स, सेडिमेंट कोरर्स आणि 4K ऑप्टिकल सूट्सची चाचणी करत आहे.

अंतिम 6,000-मीटर उतरणे: समुद्रतळाचा शोध घेण्यासाठी तीन भारतीय शास्त्रज्ञांसह मध्य हिंद महासागर खंदकावर अंतिम मानवयुक्त मोहीम तैनात करणे.

चेन्नईमधील चाचणी सुविधांवर तयारीचा वेग वाढल्याने, समुद्रयान प्रकल्प गगनयान मानवी अंतराळ उड्डाण मोहिमेच्या बरोबरीने भारतीय वैज्ञानिक महत्त्वाकांक्षेची प्रमुख सीमा म्हणून उभा आहे, वातावरणाच्या बाहेरील कडा आणि महासागरातील सर्वात खोल खंदक या दोन्हींचा शोध घेण्याचे मार्ग चार्टिंग करतो.