नवी दिल्ली, 10 नोव्हेंबर (IANS) डॉ जितेंद्र सिंह, विज्ञान आणि तंत्रज्ञान आणि पृथ्वी विज्ञान राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार) यांनी मंगळवारी 'अर्थ सिस्टम सायन्सेस कौन्सिल' (ESSC) च्या दुसऱ्या सर्वसाधारण सभेचे अध्यक्षस्थान केले. त्यांनी वैज्ञानिक यश अधिक प्रभावीपणे नागरिकांपर्यंत पोहोचवण्याचे आवाहन केले आणि संशोधनाचे परिणाम आणि तांत्रिक नवकल्पना सोप्या भाषेत मांडल्या पाहिजेत यावर भर दिला.

पृथ्वी विज्ञान मंत्रालयाच्या निवेदनानुसार, डॉ जितेंद्र सिंह 'अर्थ सिस्टीम सायन्सेस कौन्सिल' (ECCC) च्या दुसऱ्या सर्वसाधारण सभेचे अध्यक्षस्थान देताना या गोष्टी बोलल्या. या बैठकीत परिषदेच्या पाच संस्थांचे 2026 या आर्थिक वर्षातील वार्षिक अहवाल आणि लेखापरीक्षित लेखाजोखा यांचा आढावा घेण्यात आला.

मंत्री म्हणाले की, भारताचा मानवयुक्त खोल समुद्र शोध कार्यक्रम प्रगतीपथावर आहे. याअंतर्गत फ्रान्सच्या सहकार्याने 'मत्स्य-6000' विकसित करण्यात येत आहे. हे एक स्वदेशी मानवयुक्त सबमर्सिबल आहे, जे 6,000 मीटर खोलीवर ऑपरेट करण्यासाठी डिझाइन केलेले आहे.

इंडो-फ्रेंच मोहिमेदरम्यान, फ्रेंच सबमर्सिबल 'नॉटिलस' वर भारतीय जलचरांनी (सागरी शोधक) अनुक्रमे 4,025 मीटर आणि 5,002 मीटर खोलीपर्यंत डुबकी मारली. ही कामगिरी देशाच्या खोल समुद्रातील शोध क्षमतांमधील एक महत्त्वाचा टप्पा आहे.

डॉ जितेंद्र सिंह यांनी संस्थांच्या संप्रेषण संघांमध्ये उत्तम समन्वय, माध्यम व्यावसायिकांशी नियमित संवाद आणि वैज्ञानिक यश, तांत्रिक अनुप्रयोग आणि सार्वजनिक सेवा अधिक प्रभावीपणे संवाद साधण्यासाठी सर्जनशील पद्धती वापरण्यावर भर दिला.

स्वदेशी सागरी तंत्रज्ञानामध्ये झालेल्या प्रगतीचाही या निवेदनात उल्लेख करण्यात आला आहे. यामध्ये लक्षद्वीपसाठी खाऱ्या पाण्याचे गोड्या पाण्यात रूपांतर करण्यासाठी उपाय, सागरी मत्स्यपालनासाठी पिंजरा तंत्रज्ञान, समुद्रशास्त्रीय उपकरणे, खोल समुद्रातील खनिजांचा शोध आणि 'ओशन थर्मल एनर्जी कन्व्हर्जन' सारख्या उपक्रमांचा समावेश आहे. या प्रयत्नांमुळे महासागर शोध, सागरी संशोधन आणि सागरी संसाधनांचा शाश्वत वापर यामधील भारताच्या क्षमता मजबूत होतात.

डॉ जितेंद्र सिंह यांनी 'मिशन मौसम' आणि 'पृथ्वी' कार्यक्रमांतर्गत झालेल्या वैज्ञानिक प्रगतीचा आढावा घेतला. यामध्ये 'इंडिया फोरकास्टिंग सिस्टम', प्रगत संख्यात्मक हवामान अंदाज आणि वातावरणीय निरीक्षण नेटवर्कमधील घडामोडींचा समावेश आहे.

मंत्री महोदयांनी INCOIS द्वारे मासेमारी समुदाय, किनारी लोकसंख्या आणि सागरी क्षेत्राशी निगडीत लोकांपर्यंत समुद्र माहिती आणि सल्लागार सेवांचा आढावा घेतला. या सेवांमध्ये अनेक भाषांमधील सागरी सल्ला, मासेमारीची माहिती, समुद्राच्या लाटा आणि पाण्याची पातळी वाढण्याचा अंदाज आणि महासागर निरीक्षण उत्पादने यांचा समावेश होतो. या सेवा सार्वजनिक सेवा आणि किनारपट्टी सज्जतेमध्ये महासागर विज्ञानाचा वापर मजबूत करतात.

या बैठकीत ESSC – राष्ट्रीय महासागर तंत्रज्ञान संस्था (NIOT), इंडियन नॅशनल सेंटर फॉर ओशन इन्फॉर्मेशन सर्व्हिसेस (INCOIS), नॅशनल सेंटर फॉर अर्थ सायन्स स्टडीज (NCESS), भारतीय उष्णकटिबंधीय हवामानशास्त्र संस्था (IITM) आणि नॅशनल सेंटर फॉर ध्रुवीय आणि महासागर संशोधन (NCPOR2020) आर्थिक केंद्र (NCPOR20) या पाच संस्थांच्या वार्षिक अहवाल आणि लेखापरीक्षित खात्यांचा आढावा घेण्यात आला.

-IANS

DKP/VC