हिंदू धर्मात कार्तिक महिन्याला विशेष आध्यात्मिक आणि धार्मिक महत्त्व आहे. या पवित्र महिन्यातील शुक्ल पक्षातील देवूतानी एकादशीच्या दुसऱ्या दिवशी म्हणजेच द्वादशी तिथीला भगवान विष्णूचे रूप असलेल्या माता तुळशी आणि शालिग्राम जी यांचा शुभविवाह केला जातो. चातुर्मास तुलसी विवाहाने संपतो आणि देशभरात विवाह, गृहप्रवेश आणि मुंडन यासारख्या शुभ कार्यांना सुरुवात होते. मात्र, दरवर्षीप्रमाणे यंदाही तुळशीविवाह 20 नोव्हेंबर किंवा 21 नोव्हेंबर 2026 रोजी साजरा होणार की नाही याबाबत भाविकांच्या मनात संभ्रम आहे. वैदिक दिनदर्शिकेनुसार आणि उदय तिथीच्या गणनेनुसार, यंदा शनिवारी, 21 नोव्हेंबर 2026 रोजी तुळशीविवाह साजरा करण्यात येणार असून, 2026 हा सर्वात जास्त शास्त्रशुद्ध असेल.

हिंदू कॅलेंडरच्या गणनेनुसार, कार्तिक शुक्ल पक्षातील एकादशी (देवूथनी एकादशी) चा व्रत शुक्रवार, 20 नोव्हेंबर 2026 रोजी पाळला जाईल. यानंतर, कार्तिक शुक्ल द्वादशी तिथी 20 नोव्हेंबर 2026 च्या रात्री सुरू होईल (सुमारे 09 नोव्हेंबर 2026 रोजी रात्री 09:30 नंतर समाप्त होईल) 2026 (सुमारे 07:15 PM). सनातन धर्मात कोणत्याही सणासाठी किंवा उत्सवासाठी उदय तिथी (सूर्योदयाच्या वेळी अस्तित्वात असलेली तारीख) याला महत्त्व दिले जाते आणि तुलसीविवाहाचा विधी प्रामुख्याने प्रदोष कालात (संध्याकाळ/सूर्यास्ताच्या वेळी) केला जातो, म्हणून तुळशीविवाहाचा मुख्य सण 21 नोव्हेंबर (सातूर) रोजी साजरा केला जाईल. जरी, काही पारंपारिक समजुतींमध्ये, एकादशीच्या रात्री एक संक्षिप्त पूजा देखील केली जाते, परंतु प्रदोष कालात 21 नोव्हेंबरच्या संध्याकाळी कन्यादान आणि विवाह पूर्ण वैदिक पद्धतीने करणे चांगले आहे.

तुळशीविवाह घरी पूर्ण विधींसह करण्यासाठी, सर्व साहित्य पूजेच्या ठिकाणी आगाऊ गोळा करावे:

• 
  

  मुख्य मूर्ती: तुळशीची झाडे (भांडे असलेली) आणि भगवान शालिग्रामचा खडक (किंवा भगवान विष्णूची मूर्ती).

  
  


• 
  

  मंडप तयार करण्यासाठी: चार-पाच ऊस, केळीची पाने, आंब्याची पाने, रांगोळी आणि फुलांच्या माळा.

  
  


• 
  

  Sixteen adornments of Mata Tulsi: Red or yellow chunari, saree, vermilion, bindi, bangles, mehndi, kajal, mahvar, bichiya and other wedding accessories.

  
  


• 
  

  पूजा आणि हवन साहित्य: पिवळे वस्त्र, हळदीचा गोळा, अक्षत (संपूर्ण तांदूळ – भगवान विष्णू आणि शालिग्रामजींना तीळ अर्पण केले जातात), रोळी, चंदन, धूप, गाईच्या तुपाचा दिवा, कापूर, गंगाजल, पंचामृत, हंगामी फळे (आवळा, गोडापाव, गोडापाव, गोडधोड)

  
  

धार्मिक मान्यतेनुसार ज्या जोडप्याचा तुळशीजींशी कायदेशीर विवाह होतो, त्यांना कन्यादान सारखे मोठे पुण्य प्राप्त होते आणि त्यांच्या वैवाहिक जीवनात सुख-समृद्धी येते. घरी पूजा करण्यासाठी खालील चरणांचे अनुसरण करा:

1. 
   

   मंडप सजवा आणि पोस्ट बसवा : सूर्यास्तापूर्वी स्नान करा आणि स्वच्छ कपडे घाला. घराचे अंगण, टेरेस किंवा पूजा खोली स्वच्छ करून रांगोळी काढा. लाकडी चौकटीवर लाल किंवा पिवळे कापड पसरवा आणि भांड्यासह तुळशीजीची स्थापना करा आणि त्याच्या उजव्या बाजूला दुस-या चौकटीवर भगवान शालिग्राम ठेवा. मडक्याभोवती ऊस लावून सुंदर लग्नमंडप तयार करा.

   
   


2. 
   

   कलश स्थापना आणि पंचामृत स्नान: कलश पाण्याने भरून मंडपाजवळ आंब्याची पाने आणि नारळ ठेवा. सर्व प्रथम, भगवान गणेशाचे ध्यान करा, नंतर भगवान शालिग्राम आणि माता तुळशीला गंगाजल आणि पंचामृताने प्रतीकात्मक स्नान करा.

   
   


3. 
   

   श्रृंगार आणि टिळक: आई तुळशीला लाल चुनरीने झाकून सर्व सोळा श्रृंगार वस्तू अर्पण करा. भगवान शालिग्रामला पिवळे वस्त्र परिधान करून त्यावर हळद आणि चंदनाचा तिलक लावावा (शाळीग्रामला अक्षताऐवजी पांढरे किंवा काळे तीळ अर्पण करावेत).

   
   


4. 
   

   युती आणि सात फेरे : यानंतर हळद आणि एक नाणे पिवळ्या किंवा लाल कपड्यात बांधून भगवान शालिग्राम आणि माता तुळशीची युती करा. घरातील पुरुष सदस्यांनी शालिग्राम हातात घेऊन माता तुळशीची सात वेळा प्रदक्षिणा करावी.

   
   


5. 
   

   आरती आणि प्रसाद वाटप: शेवटी तुपाचा दिवा आणि कापूर लावून तुळशीमाता आणि भगवान विष्णूची आरती करा, हंगामी फळे (विशेषतः आवळा आणि पाण्याचे तांबूस) आणि मिठाई अर्पण करा आणि कुटुंबातील सर्व सदस्यांना प्रसाद वाटप करा.