व्यवसाय बातम्या : सोन्यामध्ये भेसळ करण्याची एक नवीन पद्धत उदयास आली असून, प्रमाणित चाचणीद्वारे शोधणे कठीण झाले आहे. वजन वाढवण्यासाठी सोन्यात हेवी मेटल पावडर टाकली जाते. ही पावडर सोन्याची पावडर म्हणून विकली जात आहे. खरे तर या भेसळ पावडरला रेनिअम म्हणतात. जाणून घेऊया रेनिअम पावडर म्हणजे काय? हे प्रमाणित चाचणीद्वारे शोधले जाऊ शकते का? सोन्यामध्ये रेनिअमची अशुद्धता शोधण्याचा मार्ग आहे का?
रेनियम पावडर म्हणजे काय?
रेनिअम पावडर एक दुर्मिळ, जड, चांदी-राखाडी किंवा सोनेरी रंगाची धातू आहे, सोन्याच्या दागिन्यांचे वजन वाढवण्यासाठी आणि शुद्धता चाचण्या टाळण्यासाठी त्याचा वापर केल्याच्या अहवालामुळे अलीकडे लक्ष वेधून घेतलेली बारीक पावडर आहे. या कमी किमतीच्या, जड धातूच्या जोडणीमुळे दागिन्यांचे एकूण वजन वाढू शकते, तर वास्तविक सोन्याचे प्रमाण कमी होते. सर्वात मोठे आव्हान हे आहे की अशी भेसळ मानक पद्धती किंवा वरवरच्या चाचणीद्वारे सहज शोधली जात नाही.
गोंधळ कसा होत आहे?
सोन्याच्या व्यापाराशी निगडित लोक चीनमधून भारतात रेनियम पावडर आयात करतात. अहवालानुसार, सोन्यात ठराविक रक्कम मिसळल्यास, सामान्य चाचणीद्वारे सोन्याची शुद्धता शोधता येत नाही. हे 1 ग्रॅम रेनिअम पावडरमध्ये 7.83 ग्रॅम 24-कॅरेट सोन्याचे मिश्रण करून समजू शकते, परिणामी एकूण वजन 8.83 ग्रॅम होते. सामान्य, पारंपारिक पद्धती वापरून शुद्धतेसाठी सोन्याची चाचणी घेतल्यास, ते 24-कॅरेट सोने घोषित केले जाईल. तथापि, वास्तविक सोन्याचे प्रमाण 90 टक्के इतके जास्त असू शकते, जे सुमारे 22-कॅरेट सोन्याइतके आहे.
हा सगळा खेळ २०-२५ वर्षांपासून बाजारात सुरू आहे
सराफा ज्वेलर्स असोसिएशनचे अध्यक्ष योगेश सिंघल यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, सोन्यात भेसळ करण्याचा हा खेळ गेल्या दोन-तीन वर्षांपासून सुरू आहे. सोन्यात रेनिअम, रुथेनियम, इरिडियम आणि ऑस्मिअमसारखे जड धातू मिसळले जात असल्याच्या तक्रारी समोर येत आहेत. ही भेसळयुक्त सोन्याची पावडर महाराष्ट्र आणि बंगालमार्गे बाजारपेठेत पोहोचत आहे. ते चीनमध्ये तयार होत असल्याचा संशय आहे. त्याची किंमत सोन्याच्या वास्तविक किमतीपेक्षा सुमारे दहा टक्के कमी असल्याचे सांगण्यात येत आहे.
याचा अर्थ काय?
रेनिअमच्या जोडणीमुळे सोन्याचे एकूण वजन वाढले, तर चाचणीत शुद्धता वास्तविक रकमेपेक्षा जास्त असल्याचे दिसून आले. वृत्तानुसार, हे भेसळयुक्त दागिने अनेक ज्वेलरी शोरूम आणि चाचणी केंद्रांवर परीक्षा उत्तीर्ण होत आहेत. तथापि, हे सिद्ध होत नाही की सर्व हॉलमार्किंग केंद्रे किंवा सोन्याची चाचणी मशीन रेनिअम भेसळ शोधू शकत नाहीत.
सोन्याची शुद्धता कशी ओळखावी? 5 सोप्या चाचणी पद्धती जाणून घ्या
सोन्याची शुद्धता तपासण्यासाठी अनेक पद्धती आहेत. हे BIS हॉलमार्क आणि HUID कोड तपासण्यापासून ते आधुनिक मशीन आणि ऍसिड चाचण्यांपर्यंत आहेत. काही पद्धती घरच्या घरी प्राथमिक चाचणीसाठी वापरल्या जाऊ शकतात, तर खरी शुद्धता निश्चित करण्यासाठी, मान्यताप्राप्त हॉलमार्किंग केंद्र किंवा आधुनिक चाचणी मशीनची मदत घेणे चांगले आहे.
BIS हॉलमार्क आणि स्किन कोड तपासा
सोन्याची शुद्धता निश्चित करण्याचा सर्वात सोपा मार्ग म्हणजे दागिन्यांवर BIS हॉलमार्क शोधणे. त्यात कॅरेटवर आधारित शुद्धता कोड देखील आहे. उदाहरणार्थ, 22-कॅरेट सोन्यामध्ये 916 आणि 18-कॅरेट सोन्यामध्ये 750 आहेत. याव्यतिरिक्त, दागिन्यांमध्ये 6-अंकी HUID कोड देखील असतो. ग्राहक हा कोड अधिकृत बीआयएस पोर्टल किंवा बीआयएस केअर ॲपद्वारे तपासू शकतात.
XRF मशीन आणि प्रयोगशाळेची चाचणी
सोन्याची शुद्धता अचूकपणे निर्धारित करण्यासाठी XRF (एक्स-रे फ्लूरोसेन्स) मशीनचा वापर केला जातो. हे यंत्र सोन्यात असलेले शुद्ध सोने आणि इतर धातूंचे प्रमाण ठरवू शकते. या चाचणीचे एक विशेष वैशिष्ट्य म्हणजे दागिने तोडणे किंवा नुकसान करणे आवश्यक नाही. ही सुविधा ज्वेलर्स आणि मान्यताप्राप्त चाचणी केंद्रांवर उपलब्ध आहे.
ऍसिड आणि टचस्टोन चाचणी
या पद्धतीत सोन्याचे दागिने एका विशिष्ट काळ्या दगडावर (टचस्टोन) हळूवारपणे घासले जातात. नंतर नायट्रिक ऍसिडचे काही थेंब किंवा विशेष चाचणी किटमध्ये आढळणारे ऍसिड सोन्यावर लावले जाते. सोन्याची शुद्धता ऍसिडसह त्याच्या प्रतिक्रियेच्या आधारावर निर्धारित केली जाते. तथापि, अयोग्य चाचणी दागिन्यांच्या पृष्ठभागास नुकसान करू शकते.
4. चुंबकासह प्राथमिक चाचणी
सोने शोधण्यासाठी चुंबकाचाही वापर करता येतो. वास्तविक सोने चुंबकाकडे आकर्षित होत नाही. जर दागिने चुंबकाकडे आकर्षित झाले तर ते दुसऱ्या चुंबकीय धातूने दूषित होऊ शकतात. तथापि, चुंबकाचे आकर्षण नसल्यामुळे सोने पूर्णपणे शुद्ध असल्याची हमी मिळत नाही.
5. पाणी, व्हिनेगर आणि सिरेमिक चाचणी
सोन्याच्या प्राथमिक चाचणीसाठीही पाण्याचा वापर केला जातो. सोने एक अतिशय घन धातू आहे, म्हणून पाण्यात ठेवल्यावर ते तळाशी स्थिर होते. तथापि, इतर जड धातू देखील स्थिर असू शकतात, म्हणून ही निश्चित चाचणी नाही.